الباب الاوّل در ذكر ادويهء مفرده
به ترتيب حروف تهجّى :
حرف الالف
افريشم
: به پارسى ابريشم و به تركى ايپك و به هندى ريشم و يات گويند .
معتدل است در گرمى و سردى ، و گويند گرم و خشك است در درجهء اوّل ، و گويند گرم و تر است در درجهء دويم ، و گويند در خشكى و ترى معتدل است . دل و دماغ را قوى كند و ارواح را قوّت دهد و روشنى چشم بيفزايد و بدن فربه كند و قوّت باه و نعوظ تمام آورد ؛ و مقدار شربتى از او يك درم است ؛ و مضرّ است به شش و معده ، و مصلحش ربّ ريباس و اترج بود .
آبنوس
: بهترينش سياهآگين بود و طبيعتش گرم و خشك است در اوّل .
چون به آب باديان سوده ، در چشم كشند ، بياض و شبكورى را ببرد .
مصلحش صمغ عربى است يا شاهسفرم .
ابهل
: به پارسى بار سرو كوهى و به هندى هوبير « 1 » گويند . گرم و خشك است در دويم و گويند در درجهء سيوم . بهترين آن سياه رنگ فربه است .
چون به روغن زيت و يا كنجد در ظرف آهنين چندان جوشانند كه روغن سياه شود ، پس نيم گرم در گوش چكانند ، ازالهء گرانى گوش كند ؛ و اگر دو مثقال از او بكوبند و ببيزند و به ده مثقال عسل و سه مثقال روغن گاو سرشته ، بليسند ، حيض براند و بچه بيندازد و تنگى نفس را سودمند بود ؛ و مضرّ است به جگر ؛ مصلحش اكير است ، و بدلش به وزن او دارچينى .
هامش
( 1 ) . ابهل ، يا ابهل : به هندى اوهير يا هوبير است .
( تطبيق نامهاى گياهان دارويى ، 1 / 38 )