باب سيزدهم / اندر تدبير استفراغهاى ديگر
و آن هفت نوع است :
الف - ادرار 1 بول ( كميز ، پيشاب ، زهرآب ،
Urine )
ب - عرق (
Sudation )
ج - مخاط (
Mucus
، ترشحات و آب بيني ) كه از بيني آيد .
د - لعاب ) آب دهان ( بزاق ،
Saliva )
كه از بن دندان و دهان آيد .
ه - جماع ( مجامعت ، مقاربت جنسي
Coitus )
و - استفراغ به شياف 2 .
ز - استفراغ به حقنه 3 .
و اما ادرار بول :
ببايد دانستن كه هر طعام كه خورده شود آن را سه هضم است : هضم نخستين اندر معده است و هضم دوم اندر جگر و هضم سوم اندر اندامها . و از هر هضمي چيزى بماند كه قوت مغيره ، آن را تمام هضم نكرده باشد ، و اندر تدبير حفظ صحت دفع آن واجب است . و هر فضله را طريق است كه بدان طريق دفع شود . اما دفع فضله دوم ، ادرار بول باشد از بهر آنكه اين فضله در عروق باشد . و هرگاه كه اندكى باشد به دارويي ادرار كننده دفع شود ، و اگر بسيار باشد به داروي ها كه آن فضله از عروق جدا كند و به اسهال دفع كند و به دفع كردن حاجت آيد ، و تدبير اسهال ، در گذشته ياد كرديم . و تدبير ادرار و داروها كه ادرار كند ، اندر بخش عملي ، در باب علاج " عسر البول " (
Dysuria )
ياد كرده آيد .
اما منفعت ادرار بول :
كه به اندازه حاجت بود ، بزرگ است . درد پيوندها را و درد پشت را و گراني و كسلاني و استسقا و بيشتر بيمارىها را كه از تري باشد زايل كند و افراط كردن اندر آن بيم باشد كه مثانه را ريش ( زخم و جراحت
Sore Ulcer )
كند و تشنگى و علت " ذيابيطش " 4