صورت « نماز » را نه به قصد آنكه از شارع امر شده كه شائبه « بدعت » داشته باشد ، محض اينكه شعار بزرگ اسلام را ترك ننمايد ، ضررى نمىنمايد برساند . »
پاكت و پوسته را در پنج ساعت به روز مانده ، آوردند و لنگر برداشته ، روانه مىشود .
[ لنكران ]
چون به سمت « لنكران » « 1 » رسيده ، روانه سارى شده در كشتى ديگر بار آنجا را آماده نموده بودند بهزودى وصل به « پرداخت » شد . بارها را تحويل داده ، در « لنكران » لنگر انداخته ، « لنكران » ، جاى بسيار معمور و بندرگاه كثير العبورى است .
سربازان « روس » در آنجا براى ضبط حدود ، چادر زيادى دارند . « باستان » و « توپخانه » به قدر حاجت و ذخيره حاضر داشتهاند .
يك ساعت از گذشته ، 100 نفر زوّار « ترك » به قصد مشرف شدن به « ارض اقدس رضوى » ، در كشتى آمده ، كه از « باكو » به سمت « عشقآباد » ، بروند به « خراسان » .
در سه ساعت از شب گذشته ، پست را بسته و از بار و حمل اثقال خلاص ، روانه مىشود .
[ روز پنجشنبه ، هفدهم [ شوال 1305 ه . ق . ] ]
[ باكو ]
روز پنجشنبه ، هفدهم [ شوال 1305 ه . ق . ] ، چهار ساعت و نيم به غروب مانده ، وارد « بندر باكو » كه معروف [ به ] « بادكوبه » است شده ، چند پل چوبى بسيار محكم ساختهاند ، كه كشتى متصل به آنجا مىايستد و براى صاعدين و نازلين و نقل و تحويل احمال و اثقال بسيار سهل است از گمركخانه امين حاضر است . ملاحظه سخت در « بار » و « اسباب » مىنمايند و به قانون رفتار « تذكره » و « باشبرد » را معلّم بزرگ ، قبل از نزول از كشتى از مردم مطالبه و نزد حفاظ گمرك - كه اتاقى از چوب در همان پل وصل به شهر دارد - مىسپارد . بعد از خلاصى از اموال و اثقال ، بايد در همان اتاق مطالبه نمود ؛ مجالى دارد همان آن اسم را ثبت ، و الّا به زور بعد از گمركخانهء بزرگ بايد بروند و اخذ نمايند .
چهار ساعت به روز مانده ، در گارى بكى نشسته ، به جانب « كاروانسراى حاجى حاجى آقا » منزل و بعد از تعيين منزل به حمام رفته ، تطهير نموده ، نماز خواند .
هامش
( 1 ) . لنكران( Lankaran )يا لنكوران . شهرى است در ساحل درياى خزر .