ابتداى اين درّه و ماهور ، موسوم به دهنهء زيدر و از مواقع عمدهء تاختوتاز تركمان بوده [ است ] .
نوعى از « موش » در اين صحرا ديده شده [ كه ] به قدر گربه بود . « 1 » مرغى خيلى خوشرنگ و زيبا ديدم ، كه تاكنون نديده بودم . شخصى هم [ كه ] همراه [ من ] بود ، او هم از جنس آن وحشى و اين طير نديده بود .
اين جانور كه دو جفت از آن ، در دو موضع ديده شد ، به موش شبيهتر بود ؛ لهذا نوعى از موش نوشته شد .
[ مياندشت ]
قريه مياندشت در ميان دشتى واقع است ، كه هيچ محصولى ندارد . غلّه و كاه براى سكنه و متردّدين از ولايات مجاوره ، مثل جوين و خار و توران حمل مىشود .
آب شور كمى ، با رباطى از عهد صفويه داشته [ است ] .
در حكومت خراسان مرحوم حاجى حسين خان نظام الدّوله ، « 2 » به امر و محبت ايشان ، كاروانسراى بسيار وسيع و مصفّايى ، با آبانبارى ساختهاند ؛ كه زياده ارفه محلّ توسعه براى زوار شده ؛ رحمة اللّه عليه .
از مزاياى اين قريه « تلگرافخانه » است ، كه در يكى از خلوتهاى كاروانسرا واقع است .
تاريخ بناى كاروانسرا از اين شعر معلوم مىشود :
زد رقم كلك صبورى از پى تاريخ بناى * از نظام الدوله اين بنياد جاويدان بود
از اينجا تا جوين 8 فرسخ است .
هامش
( 1 ) . در خوزستان به آن گرزه( gerzeh )مىگويند .
( 2 ) . حاج حسين خان شاهسون ملقب به نظام الدوله ، در هنگام فتح هرات بهوسيله ارتش ايران ( 1273 ه . ق . ) از سركردگان سپاه بود . سپس به درجهء سرتيپى نايل و در 1277 ه . ق . چاپارباشى شد و در همين سال ملقب به شهاب الملك گرديد . در 1283 ه . ق . سركردهء قشون خراسان شد و از سال 1275 تا 1284 ه . ق .
نيابت حكومت كرمان را برعهده داشت . وى در 1289 ه . ق . به حكومت خراسان منصوب گشت و در 1291 ه . ق . ملقب به نظام الدوله گرديد . در سال 1292 ه . ق . ( شرح حال رجال ايران ، 1 / 393 - 394 ) .