شمالى مسجد ، ميدان بزرگ وسيعى است مربع مستطيل ، [ كه ] در اطراف آن درخت « چنار » كاشته شده ، مذكور نمودند كه در غرس چنارها ، خود شخص شاه مرحوم ، مباشر بودند .
اطراف ميدان حجرات و دكاكين است متصل به مسجد و كاروانسراى بزرگ و دكاكين بسيار ساخته و وقف مسجد فرموده است .
گوينده تاريخ بنيان مسجد را در اين دو بيت گفته ، در بالاى در ، در روى سنگى نقش كردهاند :
هست اين مسجد سپهر اساس * يادگار جناب شاه عباس
بود تاريخ هزار و ده ، با پنج * شد تمام اين بنا به شكر و سپاس
1015 [ ه . ق . ]
مشهور است [ كه ] ماده تاريخ اتمام مسجد « كليد شماخى » ( 1015 ه . ق . ) است .
قبرستان عيسويان ، در خارج شهر ، در سر راه « تفليس » واقع است و « كليسا » « 1 » بزرگى در وسط آن ساختهاند .
به فاصله زيادى ، در شمال شهر قبرستان مسلمانان است .
در آنجا زيارت مىشود مرقد يكى از امامزادههاى واجب التعظيم ، موسوم به « سيد ابراهيم » پسر « حضرت امام محمد باقر » - عليه السلام - گنبد سبزى دارد به مناسبت سبز بودن گنبدش ، او را عوام « گوك امام » مىگويند . اهل شهر او را خيلى مجرب و محترم مىشمارند .
مدفن شيخ الياس ، متخلص به نظامى ، در سمت شرقى شهر ، در جاى مخصوصى در توى مقبره [ اى ] بسيار محقر است .
تفرجگاه اهالى شهر باغى است در توى شهر ، [ كه ] « ورانسوف » سردار بنا نموده ؛ كه باغ مسمّى به اسم آن سردار است . عصرها اهل شهر در آنجا جمع مىشوند و روزهاى يكشنبه ، چنانكه در ساير شهرهاى « روس » معتاد است ، در جائى كه « كلوب » مىگويند ، نجبا و اعيان شهر در آنجا هم مجتمع مىشوند .
در اين شهر « روزنامه » به هيچ زبانى طبع نمىشود .
به جهت حفظ و حراست شهر ، 500 نفر « سالدات » و 200 نفر « قزاق » سواره
هامش
( 1 ) . در اصل : كليسه