50 ذرع و مركب از سه طبقه الى 4 طبقه ، مانند لاسگرد 83 و دروازه و تخت پلى دارد به طرف جنوب . ماليات [ آن ] 1100 تومان به اضافهء تفاوت عمل براى حاجى محمّد باقر خان . نرخ نان ، تبريزى : 300 دينار ، كاه : 50 دينار ، گوشت چاركى : 250 دينار ، مرغانه عددى : 15 دينار ، شير گاو هفت چارك : 250 دينار ، جو منى : 500 دينار ، هيزم دو من : 150 دينار ( - سه شاهى ) . يك باب حمّام دارد در قلعه كه از چاهى به عمق 80 ذرع [ كه ] در سنگ حفر كرده ، آب مىدهند « 1 » .
شكار آهو ، بز كوهى ، اقسام كبوتر ، درّاج ، كبك « 2 » ، مرغابى فراوان . بيشهء گز نزديك . صنعتى ندارند .
باديهنشين فراوان ، صاحب گله و زراعت . مردم متموّلى دارد ، هركدام تا ده هزار تومان بضاعت و پول نقد . فاصلهء شورجستان تا ايزدخواست را 5 ، 6 فرسخ گويند در چهار ساعت و نيم پيموديم .
حدّ خاك فارس تا دو فرسخ زير دست ايزدخواست است به طرف مقصودبيگ .
راه شيراز به اصفهان كه از كنار تخت جمشيد است ، دو شاخه است ؛ در ايزدخواست به همديگر متّصل مىشوند . طرف غربى ، راه سرحدّ است ، هفت منزل سبك ، از قرار تفصيل ؛ و طرف شرقى راه گرمسير ، نه منزل است كه ما پيموديم و فاصلهء ما بين دو راه منتها چهار فرسخ است و رشتهء كوهى در وسط است . راه سرحدّ چمن است و خوش آب و هوا و در فصل تابستان ، عبور از آن طرف است .
قلعهء ايزدخواست به طول 36 ذرع و عرض جنوبى 50 ذرع و عرض شمالى 10 ذرع ، واسطه « 3 » 30 ذرع ، حاصل ضرب : ده هزار و هشتصد ذرع مربّع و خالص آن بعد از وضع « 4 » ديوارها و كوچهها ، هشت هزار ذرع مربّع و مساحت هر خانه يعنى هر اطاق 10 ذرع مربّع مىشود . عدد اطاقها 800 باب و چون دو طبقه است الى 4 طبقه ، عدد مجموع اطاقهاى طبقات دو طبقه و نيم دو هزار باب و همينقدر خانوار دارد و هر خانوارى بر روى هم 4 نفر ، هشت هزار نفر جمعيّت مىشود . مسجدى دارد قديم . تاريخ چهارچوب جلو مسجد سنهء 858 و تاريخ درب جلو مسجد سنهء 743 هجرى [ است ] .
قريب دويست باب چاپارخانه در اطراف مركز تا محيط ايران هست ، غالب مخروب . مخارج تعمير ساليانهء هر كدام [ را ] از ديوان 25 تومان مىدهند و به تقرير عموم چاپارچيان در هرچند سالى چهار الى پنج تومان براى اندود مىدهند و مابقى را مباشرين جزو مىخورند ، هر سال قريب چهار هزار تومان مىشود .
هامش
( 1 ) . در نسخهء خطّى : آميدهند
( 2 ) . در نسخهء خطّى : كبگ
( 3 ) . متوسط ، ميانگين
( 4 ) . كسر كردن