خلاصه كل آب چشمهء نياسر به چهار پيش كه عبارت است از چهار برجه به وصف مزبور منقسم نمودهاند كه هر پيشى بمدار چهارده شبانه روز گردش مينمايد كه بيست و هشت طاق باشد كه جملهء چهار پيش يكصد و دوازده طاق است و از چشمهء مردانه كه خارج شد اشجار و باغاتى كه برفراز آن كوه است مشروب ساخته داخل باغ تالار مىشود .
اما چشمهء مزبورهء نياسر را چشمهء اسكندريه مىنامند . گويند اسكندر بن فيلقوس بعلم كشف الاسرار كه از دانيال پيغمبر به او رسيده بود چون عبورش به آن قريه و آن مقام رسيد دانست كه در [ 74 پ ] دل سنگ آبى بزرگ مستور و پنهان است . حجاران را طلبيد و در يك شبانه روز اين چشمه را احداث و احياء نمود و آن موضع كه بالفعل باغ تالار است آن روز مضرب خيام و محل قيام اردوى كيوان پوى بود . نظر به آنكه جائى بسيار رفيع و باروح و صفا و از اطراف و جوانب به قدر دويست ذرع مشرف بجلگه و هموارى است و قاف تا قاف عالم در منظر نظر است فرمان داد كه باغ و عمارت و تالارى بنا كنند و چنان بوده كه همهء آن آب بجدولهاى عريض از خيابانهاى آن باغ گردش كرده بحوض خانه و از آنجا فرو رفته در پاى تالار هفت ذرع كوه را باندازهء بيست ذرع در پانزده ذرع تراشيده و پست و هموار نموده حوضى بزرگ در دل سنگ تراشيده در وسط آن فواره [ اى ] كه همهء آن چهار سنگ آب به قدر يك ذرع جوشيده و از لب آن كوه از موضعى كه تقريبا يكصد ذرع مسقط الحجر آن است مانند عمودى [ 75 ر ] از بلور به پائين ميريزد و بنوعى آن آب صاف روشن از آن آبشار به نشيب ريزد كه از دو فرسخ راه نمايان و صداى آن مانند رعد پردهء گوش را پاره مىكند .
مرآة القاسان يا تاريخ كاشان ( فارسى ) — صفحة 86
مساهمون: عبد الرحيم كلانتر ضرابى ( سهيل كاشانى )
ص٨٦