آمد نبود ، مگر درين نواحى و ولايات ، قال المأمونى « 1 » لابى عبادة يهجوه « 2 »
ز هو خراسان و تيه النبط * و نخوة الخوز « 3 » و غدر الشرط
اجتمعت فيك و من بعد ذا * انك رازى كثير الغلط
و قال آخر
بياض خراسان و لكنة فارس * و جثة رومى و شعر مفلفل
فصل در ذكر آفات و امراض ولايات
در هر « 4 » ولايتى آفتى و مرضى بود زشت « 5 » . در شهر مصر « 6 » برغوث و حصبه باشد « 7 » ، و بيمارى عفونى بود « 8 » ، و باران نيايد و اگر آيد زيان دارد ، و شاعر گويد
و ما خير قوم تجدب « 9 » الارض عندهم * بما فيه خصب العالمين من القطر
و جاحظ گويد اگر سيزده روز در مصر باد جنوب جهد متواتر - و آن را ريح مريسى « 10 » خوانند - اهل مصر كفن و حنوط راست كنند و وصايا بنويسند و دانند كه بر اثر آن وباى مهلك قاتل عام بود ، و ان يمسسك اللّه بضر فلا كاشف له الا هو ، و در عرب مثل زنند بثعابين مصر ، و اگر نمس نبودى و آن حيوانى بود كه دشمن ثعبان بود اهل مصر از ثعابين هلاك شدندى ، و نمس بنزديك « 11 » ثعبان شود ، ثعبان خواهد كه او را فرو برد ، نمس دمى در وى دمد ، « 12 » حالى ثعبان به دو نيم شود ، سبحان المقدر لما يشاء . و افاعى سجستان مانند ثعابين مصر بود ، و گفتهاند كه افاعى سجستان كبارها حتوف و صغارها سيوف ، و عهد اهل سجستان با عرب اين بود
هامش
( 1 ) نص ، قال المأمون .
( 2 ) لابن عبادة ( و ظاهرا لابن عباد يهجوه بوده ) .
( 3 ) نص و نب ، الخوذ .
( 4 ) نص ، و در هر .
( 5 ) سا .
( 6 ) و در مصر .
( 7 ) بود .
( 8 ) باشد .
( 9 ) نص ، يحدث - نب ، يجدب .
( 10 ) نص ، مريشى .
( 11 ) نزديك .
( 12 ) نص ، دمى در وى دهد - نب ، نمى در وى دمد .