كردهاند .
حوزههاى علمى روزهاى اوّل در خانه علماء و مساجد و سپس در مدارس تشكيل مىشد ، اسامى عدهاى از اين مدارس را با ذكر بانيان آن و مدرسين و طالب علمان نويسنده در كتابى به نام « اصفهان يا دار العلم شرق » به تفصيل نوشته كه متجاوز از يكصد مدرسه مىشود .
تاكنون كتابى كه شامل اسامى تمامى علماء اين شهر بخصوص دانشمندان شيعه باشد تأليف و منتشر نگرديده است . مرحوم استاد جلال الدين همائى يكى از مفاخر علمى و ادبى اصفهان بلكه ايران بودند در اين موضوع كتابى مبسوط مرقوم داشته و نويسنده برخى از مجلدات آن را نزد ايشان ديده لكن تاكنون به چاپ نرسيده است .
نويسنده نيز در اين مورد تأليفاتى دارد كه ناتمام است و سالها در تنظيم و تدوين آن كوشيدهام و اكنون مشغول تهذيب و تنقيح مطالب و پاكنويس آن مىباشم و از خداوند قادر منّان بقاى عمر و توفيق اتمام آن را دارم .
يكى از بزرگترين ضرباتى كه به حوزه علميه اصفهان وارد شد حكومت و سلطنت رضا خان و قانون خلاف عقل و منطق : اتحاد لباس و شكل بود كه جهت اجراى آن كه باطنا جهت از بين بردن روحانيون و روحانيت بود مأمورين از خدا بىخبر جناياتى نبود كه انجام ندادند سرمايههاى مادى و معنوى اين ملّت را به باد دادند ، درب مساجد و مدارس را نيستند ، حوزههاى علميه را تعطيل كردند ، از اقامه مجالس سوگوارى و عزادارى حضرت سيّد الشهداء عليه السلام جلوگيرى كردند .
بسيارى از مردم مسلمان و متدين را به جرم اينكه مجلس عزادارى در خانه خود منعقد كرده به زندان انداختند علماء و وعاظ را از اقامه نماز جماعت و ارشاد و هدايت مردم منع كردند و . . .
و اين وقايع سبب شد كه حوزه علميه اصفهان بخصوص پس از وفات علماء و
اصفهان دار العلم شرق ( مدارس دينى اصفهان ) ( فارسى ) — صفحة 355
مساهمون: مصلح الدين مهدوى
ص٣٥٥