مدرسين بزرگ تقريبا تعطيل شود : در زمان رياست آقايان مسجد شاهى تعداد طلّاب علوم دينى اين شهر غير از ائمه جماعت و منبريان متجاوز از چهار هزار نفر بوده است تنها در موقعى كه مرحوم آيت اللّه حاج آقا نور اللّه مسجد شاهى مجاهد معروف و مشهور به ثقة الاسلام شروع به درس كرد يك هزار نفر مجتهد و قريب الاجتهاد و طالب علم در جلسه درس ايشان شركت مىنموده است .
فرار رضا شاه از ايران ( اخراج او بوسيله اربابانش ) و جمله دولتهاى امريكا و انگليس و روس به ايران با همه زيانهائى كه داشت اين خاصيت را نيز داشت كه دولت متوجه شد كه براى جلوگيرى از افكار كمونيستى و ديگر انديشههاى كفر و الحاد تنها بوسيله دين مىتوان مبارزه كرد ، از اينرو علماء و وعاظ در مسجد و مدرسه آزادانه شروع به كار كردند . در اين اواخر در حوزه درس مرحوم آيت اللّه حاج مير سيّد على نجفآبادى قريب يكصد نفر مجتهد و قريب الاجتهاد شركت داشتند كه اسامى برخى از آنها به قرار زير است :
آيات عظام حجج الاسلام آقا شيخ احمد فياض ، حاج امير آقا فلاورجانى ، حاج سيّد ابو الحسن مرتضوى كرونى ، آقا شيخ محمّد تقى فشاركى ، شيخ حسينعلى منتظرى نجفآبادى ، شيخ عبد الجواد جبل عاملى ، حاج سيّد محمّد حسين مهدوى اردكانى ، سيّد مصطفى مهدوى هرستانى ، حاج آقا مجتبى منير صادقى ، آقا شيخ على قديرى كفرانى ، آقا شيخ على مشكونى سدهى ، حاج سيّد على علّامه فانى ، آقا شيخ ابو الفضل خونسارى و دهها عالم ديگر ( كه اكنون اسامى برخى از آنها را فراموش كردهام )
و امّا مجتهدينى كه با فوت آنها حوزه علميه اصفهان دچار كمبود مدرس علمى گرديد را نيز بايد از موجبات شكست حوزه اصفهان دانست : آيات اللّه العظام : آقا سيّد ابو القاسم دهكردى ، آخوند ملّا محمّد حسين فشارى ، شيخ محمّد رضا نجفى ،
اصفهان دار العلم شرق ( مدارس دينى اصفهان ) ( فارسى ) — صفحة 356
مساهمون: مصلح الدين مهدوى
ص٣٥٦