غلبت حكم الوحدة عليهم و امّا من مداخلة الشيطان في مكاشفاتهم « 1 » .
دام سخت است مگر يار شود لطف خدا * ور نه آدم نبرد صرفه ز شيطان رجيم « 2 »
و هذا احد وجوه احتياج السالك الى شيخ الكامل المكمل .
قطع اين مرحله بى همرهى خضر مكن * ظلمات است بترس از خطر گمراهى « 3 »
[ ( در مورد اختلاف و گوناگونى كه در عالم وجود آشكار است ) بايد توضيحاتى داد : . . . در مورد كثرت أشياء موجود در عالم هستى و وحدت آنها . . . چه واجب باشد ، چه ممكن و چه جوهر باشد چه عرض ، سه طريقه را رفتهاند ، جمهور حكما و متكلمان به گونهاى توجيه كردهاند و در مقابل آنان صوفيه نيز طريقى را پيمودهاند و شايد اينان ( صوفيه ) تمسك به مكاشفات خود كردهاند كه نافى شرايع و انزال كتب و إرسال رسل شدهاند و طرق حسى و عقلانى شناخت را ( كه علماى تجربى و فلاسفه بدانند ) ، تكذيب كردهاند و اين گونه مكاشفات يا به علت غلبه حكم وحدت بر آنهاست و يا به جهت مداخله شيطان در مكاشفات آنان .
( لذا فرد سالك چگونه بتواند به مكاشفات خود يقين و عقيده پيدا كند راه سلوك الى اللّه سخت است فقط لطف خداوند بايد شامل حال گردد و گر نه شيطان نخواهد گذاشت آدمى به مقصود برسد ) و اين يكى از وجوه احتياج سالك به شيخ كامل و مكمل است ( كه بايد دستگيرى سالكان نمايد . ( ترجمه به معنا ) ] .
شاگرد و ارادتمند بزرگ مرحوم آقا محمّد رضا قمشهاى ، آقا ميرزا محمود
هامش
( 1 ) - ابن تركه ، محمّد : تمهيد القواعد ، ص 21 ( به نقل از تاريخ حكما و عرفا ، صص 51 - 52 ) براى اطلاع بيشتر به بخش آثار مراجعه فرماييد .
( 2 ) - ديوان حافظ ( تصحيح دكتر قاسم غنى و محمّد قزوينى ) - تهران - زوار - چاپ چهارم 1362 ص 253 بيت 11 .
( 3 ) - همان كتاب ، ص 347 ، بيت 5 .