گر بديدى چشم حسى شاه را * پس بديدى گاو و خر اللّه را
يعنى اگر چشم سر در همان مرتبه كه چشم گاو و خر شريك اويند ، خداى را ديدى چشم گاو و خر خداى را بديدى براى آنكه حكم امثال واحد است ، ليكن چشم سر مؤمنان را تبديلى عارض شود كه
فَلا أُقْسِمُ بِرَبِّ الْمَشارِقِ وَ الْمَغارِبِ إِنَّا لَقادِرُونَ عَلى أَنْ نُبَدِّلَ خَيْراً مِنْهُمْ وَ ما نَحْنُ بِمَسْبُوقِينَ
« 1 » آنگاه خداى را ببيند و چشم گاو و خر را آن تبديل عارض نشود . و همچنين آن طايفه كه در وصف ايشان آمده
أُولئِكَ كَالْأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ
« 2 » لاجرم خداى را نبينند
كَلَّا إِنَّهُمْ عَنْ رَبِّهِمْ يَوْمَئِذٍ لَمَحْجُوبُونَ ثُمَّ إِنَّهُمْ لَصالُوا الْجَحِيمِ
« 3 » و اگر ما قبل آيه تبديل برخوانى ، تو را در صدق سخنان كه گفتيم هيچ شبهه نماند ، حيث قال سبحانه تعالى :
أَ يَطْمَعُ كُلُّ امْرِئٍ مِنْهُمْ أَنْ يُدْخَلَ جَنَّةَ نَعِيمٍ كَلَّا إِنَّا خَلَقْناهُمْ مِمَّا يَعْلَمُونَ
. « 4 »
قال المفسرون المعنى انكم مخلوقون من نطفة قذرة لا تناسب عالم القدس ، ثم قال سبحانه فلا اقسم برب المشارق و المغارب الآية و هذا يجرى مجرى الجواب عن سؤال مقدر كأنه قيل اذا كان المخلوق من ماء مهين لا يستأهل جوار رب العالمين اذ ما للتراب و رب الارباب فكيف يدخل المؤمنون جنة النعيم فقيل نبدلهم بنشاة خير من هذه النشاة فيأهلهم لدار القدس كما قال سبحانه :
إِنَّما يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَ يُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيراً
« 5 » و فى موضع آخر
إِنَّهُ لَقُرْآنٌ كَرِيمٌ فِي كِتابٍ مَكْنُونٍ لا يَمَسُّهُ إِلَّا
هامش
( 1 ) . سوره معارج ، آيههاى 40 و 41 « سوگند به پروردگار مشرقها و مغربها كه ما تواناييم كه به جاى آنان بهتر از ايشان را بياوريم و بر ما پيشى نتوانند جست » .
( 2 ) . سوره اعراف ، آيه 179 « آنان همانند چهارپايان بلكه گمراهترند » .
( 3 ) . سوره مطففين ، آيههاى 15 و 16 « زهى پندار كه آنان در آن روز از پروردگارشان سخت محجوبند ، آنگاه به يقين آنان به جهنم درآيند » .
( 4 ) . سوره معارج ، آيههاى 38 و 39 « آيا هريك از آنان طمع مىبندد كه در بهشت پرنعمت درآورده شود ، نه چنين است ، ما آنان را از آنچه [ خود ] مىدانند آفريديم » .
( 5 ) . سوره احزاب ، آيه 33 « خدا فقط مىخواهد آلودگى را از شما خاندان [ پيامبر ] بزدايد و شما را پاك و پاكيزه گرداند » .