قال رضى اللّه عنه :
فمن اللّه فاسمعوا * و إلى اللّه فارجعوا
فائى كه بيت بدان مصدر است فاى فصيحه « 1 » است كه در جواب شرط مقدّر واقع شده است . يعنى چون هرچه اظهار مىكنم از انوار ، و كشف مىسازم از اسرار از حضرت بارى تعالى است و من به ابراز آن مأمورم بىآنكه مرا تصرفى باشد ، پس از خداى بشنويد نه از من و به خداى رجوع كنيد در حالت استماع آنچه شما را به واسطهء فقدان ذوق طاقت سماع آن نيست تا حضرت الهىّ كه ميسّر هر عسير است به اشراقات انوار خويش قلوب شما را منوّر ساخته ، اطلاع برين معانى و اسرار روزى كند .
فإذا ما سمعتم * ما أتيت به فعوا
و چون بشنويد آنچه من از حضرت حق در حالت فناء و اضمحلال رسوم بشريت و در هنگام بقاء به انوار احديت آوردهام ، پس ياد گيريد و به ادراك معانى و تحقيق اسرارش محافظت كنيد .
ثمّ بالفهم فصّلوا * مجمل القول و اجمعوا
يعنى بعد از فهم معانى و ادراك حقايق نهانى تفصيل كنيد مجملات احكامى را كه درين اصول كلّيّه مودع است و تفاريع آن را با اصولش جمع كنيد تا به معرفت فروع در عين اصول و ادراك اصول در عين فروع بدانيد كه حق سبحانه و تعالى عالم به جزئيات اشياست در عين كلّياتش « 2 » كه
لا يَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقالُ ذَرَّةٍ فِي
هامش
( 1 ) - كلمه 153 كتاب ما هزار و يك كلمه در بيان فاى فصيحه بدين عبارت است : « الفاء الفصيحة هي التي تكون معطوفة على مقدّر يدل عليه سياق الكلام من كون المقدر سببا لما عطف عليه ، لا شرطا و إلا كانت الفاء جزائية لا فصيحة . و انما سمّيت بها لأنها تفصح بها ، أو لأنها لا تفصح عن معناها إلّا بالنسبة إلى البليغ و الفصيح ، لا أنها لا تدل لخفاء السبب بتفهّم معناها بل تفيد » .
( 2 ) - ترجمه عبارت قيصرى است كه فرمود : « يعلم جزئيات الأشياء في عين كلياتها » ( شرح قيصرى - چاپ سنگى - ص 59 - ستون اوّل - س 9 ) ، يعنى علم اجمالى در عين كشف تفصيلى .