و قلب محمّديان در زمانى كه ايشان را علم به نسب و وجود ذات متعاليه حاصل مىگردد ، هرچند اين حاصل ايشان را زياده مىشود ، حيرت ايشان زياده مىگردد .
و از غايت التذاذ به آن ، و به لوازم آن طلب زيادتى حيرت مىكنند . چنان كه نطق محمّدى به آن ، جارى شد كه : ربّ زدنى فيك تحيّرا .
و هرچند ناطق به اين قول محمّد شد - صلعم - امّا چون وارثان محمّد نيز ، در اين طلب داخلاند ؛ شيخ - قدّس سرّه - « ياء نسبت » به آن « 163 » ، الحاق كرد ، و گفت : المحمّدى - يعنى : كما قال المحمّدى - به رفع ياء - . و اين اولى است . از آنكه بعضى به اضافت حيرة به محمّدى خواندهاند ، و گفتهاند : الّا حيرة المحمّدى - به كسر ياء - تا شامل باشد مر ورثه و اولياء و تابعين محمّد را - صلعم - .
و چون اين معلوم كردى كه : « و لا تزد الظالمين إلّا ضلالا - اى إلّا حيرة - و المراد بالحيرة المحمّدية في قوله :
ربّ زدنى فيك تحيّرا
؛ تكون نتيجة العلم لا نتيجة الجهل و هو تحيّر محمود » ، معلوم كن كه : شيخ - رضه - بر آن است كه : لام [ در الظّالمين در اين آيت كه : و لا تزد الظالمين ] از براى عهد است .
و مراد از اين ظالمين ، آن ظالمين است كه در قوله - تعالى - آمده كه :
ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْكِتابَ الَّذِينَ اصْطَفَيْنا مِنْ عِبادِنا فَمِنْهُمْ ظالِمٌ لِنَفْسِهِ وَ مِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ وَ مِنْهُمْ سابِقٌ بِالْخَيْراتِ
« 164 » و اينجا مدح است . و آنجا نيز مدح باشد .
امّا بيان آنكه در قول « فمنهم ظالم » مدح را است . آن است كه : صاحب معتمد - رحمة اللّه عليه - نقل مىكند از ترمدى ، و او از ابى سعيد « 165 » ، و او از نبىّ - صلعم - كه : نبى - صلعم - چون اين آيت را تمام بخواند فرمود كه : كلّهم
هامش
( 163 ) - ن : سره به آن نسبت به آن . . ( ك - ش ) .
( 164 ) - ق ( س 35 - 32 ) ثم .
( 165 ) - در شرح قيصرى نيز به همين صورت آمده است : و نقل صاحب المعتمد - رح - عن الترمذى عن ابى سعيد الخدرى عنه : ان النبى - ص - .