عبارت از او است ] مىگويد كه : اين اصنام برساخته و اين آلههء ناشناخته شفيعان ما باشند نزد اللّه ؛ و وسايط موصولهاند ما را به قربت اللّه ؛ پس عبادت ما اين خردان را جهت رسانيدن ما است به آن حضرت بزرگ .
و عالم اعلى و عارف مولى مىگويد : إله يكى است . نام اعظم او اللّه است .
و او را ديگر اسماء حسنى است . و جميع عالم و مكوّنات ، مجلى و مظهر آن اسماء است . شما منقاد شويد ؛ و گردن نهيد ؛ و او را بپرستيد . و آن ذات واحد احد را عبادت كنيد ؛ در هر مظهر كه ظهور كند ؛ نه آنكه هر مظهرى را الهى دانيد ؛ تا تعدّد لازم آيد ؛
قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ .
چنان كه فرمود : و الهكم
إِلهٌ واحِدٌ فَلَهُ أَسْلِمُوا .
« وَ بَشِّرِ الْمُخْبِتِينَ »
« 160 » الّذين خبث نار طبيعتهم ، فقالوا إلها و لم يقولوا طبيعة ،
« وَ قَدْ أَضَلُّوا كَثِيراً »
« 161 » - اى حيّروهم فى تعداد الواحد بالوجوه و النسب - .
« مخبتين » جمع مخبت - اسم فاعل از اخبت يخبت اخباتا ، فهو مخبت .
و « إخبات » تواضع است و فروتنى كردن . و « خبت » فعل ماضى است مشتق از « الخبو فرد مردن آتش » ؛ و فاعل وى « نار » كه مؤنّث سماعى است .
شيخ - قدّس سرّه - چون اوّل آيت از پيشتر آورده بود كه : عالم عارف اعلى مىگويد كه :
أَنَّما إِلهُكُمْ إِلهٌ واحِدٌ
« 162 » . تمام آيت نيز فرمود كه : بشّر المخبتين . و تفسير آن ، به اين كرد كه : هم الّذين خبت نار طبيعتهم ؛ يعنى : اى محمّد بشارت ده آن طايفه را از شكستگان رياضت ، و فروتنان مجاهدت ، كه :
نائرهء نار طبيعت منطفى گشته ، و قوّهء نفسانيّه و حيوانيّهء او مختفى شده ، كه :
هامش
( 160 ) - ق ( س 22 - 34 ) بشر .
( 161 ) - ق ( س 71 - 24 ) و قد .
( 162 ) - ق ( س 41 - 6 ) انما .