خشم خداى اندر آن بود بر آن سبب از بهشت بيفتاد . و دليل ديگر آنكه نوح عليه السّلام به اختيار خويش مر پسر خويش را در كشتى خواند و گفت :
يا بُنَيَّ ارْكَبْ مَعَنا وَ لا تَكُنْ مَعَ الْكافِرِينَ
« 1 » يعنى اى پسر من سوار شو با ما « 2 » در كشتى و مباش با كافران ، و نوح با خداى مناجات كرد كه پسر من از اهل من است و وعدهء تو حق است چنان كه گفت قوله تعالى :
إِنَّ ابْنِي مِنْ أَهْلِي وَ إِنَّ وَعْدَكَ الْحَقُّ
« 3 » تا خداى تعالى مر آن قول را بر او ردّ كرد و گفت قوله تعالى :
يا نُوحُ إِنَّهُ لَيْسَ مِنْ أَهْلِكَ إِنَّهُ عَمَلٌ غَيْرُ صالِحٍ
« 4 » يا نوح او از اهل بيت تو نيست كه او كار نه نيكو كرد « 5 » .
و دليل ديگر آنكه اختيار خلق نه راست باشد آنست كه ابراهيم عليه السّلام چون ستاره را ديد گفت اينست خداى من و چون ماه را ديد گفت اينست خداى من و چون آفتاب را ديد گفت اين است خداى من و اين بزرگتر است تا به آخر بدانست كه آنچه گمان مىبرد خطا بود .
و دليل چهارم بدان كه اختيار خلق خطا باشد آنست كه موسى عليه السّلام چون بطور سينا بيامد بنى اسرائيل را دست بازداشت و پيشتر از ايشان بمناجات آمد تا خداى تعالى مرو را گفت چرا پيش از قوم بشتافتى چنان كه گفت قوله تعالى :
وَ ما أَعْجَلَكَ عَنْ قَوْمِكَ يا مُوسى
« 6 » اين مردم را از خداى بيدار كردن بود كه
هامش
( 1 ) سوره 11 آيه 44 .
( 2 ) نخ : من
( 3 ) سوره 11 آيه 47 .
( 4 ) سوره 11 آيه 48 .
( 5 ) از ترجمه كه كرده معلوم مىشود مصنّف آيهء شريفه را بمذهب بعضى از قرّاء سبعه « عمل غير صالح » ميخوانده است كه « كار نه نيكو كرد » درست معنى آن باشد .
( 6 ) سوره 20 آيه 85 .