كتب أخر فعاد المحذور و لذا قيل انّ خوف الناس من الآخر و الخاتمة و خوفى من الاول و الفاتحة ، قلت هذه شبهة اخرى من شبهات الجبر و كلامنا فى اثبات البداء و التغيّر فى عالم المواد و المكان و الزمان و لذا قال
كُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ
103 و قد اثبتناه بما لا مزيد عليه بعون اللّه و اما ما ذكرت فمحلّه و بيان انّ علمه تعالى بالاشياء قبل ايجادها ليس علّة لوجود الافعال و الشقاوة و السعادة كعلمك بطلوع الشّمس غدا فمحلّه مسئلة الجبر و التفويض .
فالحمد للّه ربّ العالمين و الصلاة على محمّد و آله اجمعين . 104
تطبيق [ نفس رحمانى ]
اهل سلوك اين نزول جود و صعود وجود را نفس رحمانى و فيض منبسط گويند .
نكته آن است كه نفس تو را خزينهاى است كه ريه و جگر سفيد باشد و مجرائى است كه طبقات و قصبه حلقوم باشد كه از خزينه كم كم وارد مجرى شود و بعد به مقام ضعيفى رسد كه گلو و مفصل غذا و نفس باشد بعد برخورد به كام بالا و پائين و دندانها و بن آنها و دو لب و زبان ، پس پراكنده و ريزريز و ذرّه ذرّه و رشحه رشحه شود و از آن حروف و كلمات خيزد و چون از لب گذرد به انتهاء رسيده اذ ليس وراء قرية العبّادان و مواطن الهيولى قرية و موطن . 105 چون به انتها رسد مراجعت كند پس عكس اول لازم آيد پس اوّل به لب رسد بعد به دهن بعد به مفصل و مقطع بعد به مجرى و بالاخره باز وارد خزينه شود .
چونكه گلّه بازگردد از ورود * پس فتد آن بز كه پيش آهنگ بود
كذا عالم عقل خزينهء خدا است
وَ إِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا عِنْدَنا خَزائِنُهُ وَ ما نُنَزِّلُهُ إِلَّا بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ
، 106 و عالم نفس مجرى ، و عالم مثال و حواس مفصل و مقطع ، و عالم اجسام و عناصر به منزله دهن و ما يتبعه و اين مختم فيض است . چون فيض به انتهاء رسد باز رجوع كند و از تركيب عناصر قوس صعود سر بر دارد . پس آنچه از آن نفس واقع بر دهن عناصر ظاهر شود كلمات اللّه است كما قال
إِنَّ اللَّهَ يُبَشِّرُكِ بِكَلِمَةٍ مِنْهُ اسْمُهُ الْمَسِيحُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ
107 و قال تعالى
قُلْ لَوْ كانَ الْبَحْرُ مِداداً لِكَلِماتِ رَبِّي
108 ( الآية )
وَ لَوْ أَنَّ ما فِي الْأَرْضِ مِنْ شَجَرَةٍ أَقْلامٌ
109 ( الآية ) . پس تمام قوس صعود كلمات تامهء خدا است و اتم آن حقيقت محمّد و آل محمّد است چنانچه دارد اللّهمّ انّى أسألك من كلماتك باتمّها و كلّ كلماتك تامّة 110 و به همين قياس دانى كه هر فقره دعاى سحر اسم اعظم دارد . پس آن عارفى كه فرموده معنى