نگفتى كه من چنين خواهم كرد ؟ فافهم .
پس اى عزيز تا توانى به طور جزم وعده مده و خود را در گرو زبان مگذار . و گفتهاند كه خاتم ( ص ) وعده جزمى نمىداد و به لفظ عسى ادا مىفرمود . و از خدا ياد بگير با آنكه چيزى از علم و قدرت او بيرون نيست و مع ذلك ببين كه چقدر وعدههاى خود را به لفظ عسى فرموده مثل :
وَ آخَرُونَ اعْتَرَفُوا بِذُنُوبِهِمْ خَلَطُوا عَمَلًا صالِحاً وَ آخَرَ سَيِّئاً عَسَى اللَّهُ أَنْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ
228 كه در توبه است و مثل :
عَسَى اللَّهُ أَنْ يَجْعَلَ بَيْنَكُمْ وَ بَيْنَ الَّذِينَ عادَيْتُمْ مِنْهُمْ مَوَدَّةً
229 كه در ممتحنه است و حضرت كليم فرمود :
لَعَلِّي آتِيكُمْ مِنْها بِقَبَسٍ
230 ( طه ) و هم فرمود
عَسى رَبُّكُمْ أَنْ يُهْلِكَ عَدُوَّكُمْ
231 ( اعراف ) و آيات بسيار است . و اگر در حين وعده مقصودش وفا نباشد آن صرف كذب است و شبهه در حرمت آن نيست .
چهارم [ مدح و تزكيهء خود و مدح و تزكيهء مردم روبروى ايشان ]
مدح و تزكيهء خود و مدح و تزكيهء مردم روبروى ايشان نمودن در صورتى كه هيچ دروغ در ميان نباشد . و اين هر دو مذموم است ، چنانچه فرمود :
فَلا تُزَكُّوا أَنْفُسَكُمْ
232 ( نجم ) و فرمود :
أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ يُزَكُّونَ أَنْفُسَهُمْ بَلِ اللَّهُ يُزَكِّي مَنْ يَشاءُ
233 و معصوم فرمود : حثّوا فى وجوه المدّاحين التّراب : 234 خاك بپاشيد به صورت كسانى كه رو به رو مدح شما كنند زيرا كه شخص به خود مغرور شود .
و استاد بزرگوار شيخ مرتضى اعلى اللّه مقامه نمىگذاشت كه شعراء در حضور او قصيده مدح او بخوانند . با آنكه كى توان از صدق تجاوز نكرد ، بلكه در مدح خود ريا آيد و در مدح ديگران كذب و نفاق و طمع . كم كسى است كه در اظهار دوستى و اخلاص دروغ نگويد .
پنجم [ مجادله و مباحثه در علوم و مطالب ]
مجادله و مباحثه در علوم و مطالب است در صورتى كه به خشم و غضب رسد و اذيت همديگر نمودن در ميان آيد و خلافى در حرمت آن نيست . و در اوايل معالم يا جائى ديگر رجوع كن ببين كه در حق ايشان چه احاديث وارد شده . و كم كسى است از اهل علم كه از اين مهلكه نجات يابد و در آن مقام سكوت كند و خشم خود را فرو نشاند و دست از غلبه و رياست بدارد ، به خصوص در ميان مردم ، نعوذ باللّه . و از براى عوام در غير