الف . دفع ضرر
1 ) . چنانچه كسى ببيند لباس ديگرى آتش گرفته وبراي حفظ جان ودفع ضرر از أو راهى جز پاره كردن لباسهاى أو ندارد وچنين كند ، ضامن قيمت لباسهاى أو نخواهد بود . همچنين است اگر مغازهاى آتش بگيرد وخاموش كردن وجلوگيرى از گسترش آتش مستلزم شكستن در يا خراب كردن قسمتى از مغازه باشد ، اقدام كننده ضامن نيست .
2 . اگر فردى كه مالي نزد خود به امانت دارد ، بخواهد مسافرت كند ، در صورتي كه امكان بازگرداندن مال به مالكش نباشد ، با وجود احتمال عقلايى نسبت به سرقت رفتن مال ، مىتواند مال أمانتي را به جايى امن منتقل كند وچنانچه بر اثر اين جابه جايى مال تلف شود ، ضامن نخواهد بود .
ب . جلب منفعت
هرگاه اولياى صغار براي افزايش دارايى آنان دست به اقداماتى بزنند واين اقدامات بر حسب اتفاق موجب كاهش داراييها وزيان آنان شود ، ضامن نخواهند بود .
همچنين اگر ولى ، أموال صغير را به گمان گرانتر شدن نزد خود نگه دارد وبر حسب اتفاق قيمت بازار كاهش يابد يا أموال فاسد شود ، ولىّ ضامن نمىباشد . 10
مدرك قاعده : بر اعتبار قاعدهء احسان به آيهء شريفهء يادشده ونيز برخى روايات وحكم عقل به وجوب شكر منعم ( سپاسگزارى از كسى كه احسان وخير از أو مىرسد ) واجماع استناد واستدلال شده است . برخى با مناقشه در ادلهء يادشده ، عمده دليل قابل استناد بر قاعده را عموم آيهء شريفه دانستهاند . 11
هامش
( 1 ) . توبه / 91
( 2 ) . القواعد الفقهية ( بجنوردى ) 4 / 10 ؛ القواعد الفقهية ( فاضل ) / 285
( 3 ) . العناوين 2 / 474 ؛ القواعد الفقهية ( بجنوردى ) 4 / 10 - 11 ؛ القواعد الفقهية ( فاضل ) / 285 - 286 ؛ قواعد فقه ( محقق داماد ) 2 / 296 - 297
( 4 ) . القواعد الفقهية ( بجنوردى ) 4 / 12 ؛ قواعد فقهية ( سيدمحمد بجنوردى ) 1 / 34 - 35
( 5 ) . العناوين 2 / 478 ؛ القواعد الفقهية ( فاضل ) / 287 ؛ قواعد فقه ( محقق داماد ) / 300
( 6 ) . العناوين 2 / 477 ؛ القواعد الفقهية ( بجنوردى ) 4 / 15 ؛ قواعد فقه ( محقق داماد ) 2 / 301 - 302
( 7 ) . القواعد الستة عشر / 7 ؛ العناوين 2 / 477
( 8 ) . العناوين 2 / 477 ؛ القواعد الفقهية ( فاضل ) / 286 و 293
( 9 ) . القواعد الفقهية ( فاضل ) / 290 - 293
( 10 ) . القواعد الفقهية ( بجنوردى ) 4 / 16 - 18
( 11 ) . 9 - 14 ؛ القواعد الفقهية ( فاضل ) / 281 - 285 ؛ قواعد فقه ( محقق داماد ) 2 / 295 - 299 ) .