مدرك قاعده : بر حجيت واعتبار قاعده به عقل ونيز روايات وارد شده دربارهء بيع ورهن استناد شده است . 6 مقصود از دليل عقل مفاد خود قاعده است كه مىگويد : هر كس كه بهره ومنفعت چيزى از آنِ أو است ، ضرر وزيان آن نيز متوجه أو خواهد بود وبالعكس ، از اين رو ، برخى از اين قاعده به قاعدهء عقلي تعبير كردهاند . 7
قاعدهء مَن ملك أرضا . . .
قاعدهء مَن مَلَكَ أرضَاً مَلَكَ هوائَها وقرارَها : از قواعد فقهى .
قاعدهء ياد شده بدين معنا است كه مالك زمين ، مالك فضاى بالا وبخش زيرين آن نيز مىباشد . به آن در برخى أبواب معاملات ، همچون صلح استناد كردهاند .
مفاد قاعده : هر كس مالك زمينى گردد ، فضاى روى آن زمين ، هرچه بالا رود ونيز زير آن ، هرچه پايين رود ، ملك أو خواهد بود . بنابر اين ، صاحب زمين مىتواند بناى خود را تا هر جا بخواهد بالا ببرد وزمين خود را تا هرجا بخواهد حفر كند . 1
قاعدهء ياد شده معروف ميان فقها است ، ليكن برخى در كلّيت آن اشكال كرده وملكيت صاحب زمين نسبت به فضاى رويين وزيرين آن را عرفى دانستهاند ؛ بدين معنا كه تا آن حد كه عرف عنوان مالك بودن نسبت به آن را صادق مىداند ، ملك صاحب زمين است ، نه بيش از آن . 2
برخى ، احتمال دادهاند مالك زمين ، حتى نسبت به محدودهء متعارف از فضاى بالا وزير ، مالك محسوب نشود ؛ بلكه تنها حق اولويت واختصاص در جهت استفاده از فضاى بالا وپايين ، داشته باشد . 3
مستند قاعده : بر اعتبار قاعده ياد شده ، مستندى جز ادعاى اجماع - كه
هامش
( 1 ) . مائة قاعدة فقهية / 284
( 2 ) . مائة قاعدة فقهية / 284
( 3 ) . جواهر الكلام 15 / 18
( 4 ) . 28 / 339 - 340 ؛ حاشية المكاسب ( رسالة في منجزات المريض ) ( يزدى ) / 38
( 5 ) . الروضة البهية 8 / 129 - 131 ؛ ما وراء الفقه 8 / 251
( 6 ) . مائة قاعدة فقهية / 285 ؛ وسائل الشيعة 18 / 19 و 386 - 387
( 7 ) . ما وراء الفقه 8 / 258 .