اولياى مقتول كند ، افزون بر آن ، چيزى بر عهدهء وى نمىآيد واولياى مقتول نمىتوانند ، علاوة بر قصاص ، مالي به عنوان دية از جانى يا اولياى أو مطالبه كنند . بنابر اين ، اگر زنى - كه ديهاش نصف ديهء مرد است - به عمد مردى را بكشد ، اولياى مقتول نمىتوانند ، علاوة بر قصاص زن ، ما به التفاوت دية زن ومرد را از مال قاتل بردارند . همچنين اگر بردهاى ، فردى آزاد را بكشد ، اولياى مقتول نمىتوانند ما به التفاوت قيمت برده وآزاد را از مولاي برده مطالبه كنند . 1
از ديگر موارد كاربرد قاعده اين است كه اگر يك نفر چند نفر را بكشد ، اولياى مقتول در صورت تصميم جمعى بر قصاص ، مىتوانند جانى را تنها قصاص كنند وعلاوة بر قصاص ، مالي به عنوان دية بر عهدهء جانى نخواهد بود ؛ خواه قصاص توسط همهء أوليا با هم انجام شود يا توسط يكى به وكالت از ديگر أوليا .
چنانچه يكى از اولياى دم بدون جلب نظر ديگران ، مبادرت به قصاص جانى كند ، آيا ساير أوليا مىتوانند مطالبهء دية كنند يا نه ؟ مسئله اختلافى است . مشهور قائل به قول دوماند . 2
مستند قاعده : بر اعتبار قاعده به رواياتى با مضمون قاعده كه درباره قصاص زن در برابر مرد وارد شده ونيز ، اجماع واتفاق فقيهان استدلال واستناد شده است . 3
قاعدهء لا يجوز البناء عَلى فعل الغير . . .
قاعدهء لايَجوزُ البِناء عَلى فِعلِ الغَيرِ فِى العِبادات : از قواعد فقهى .
قاعدهء ياد شده بدين معنا است كه در عبادات ، كسى كه عبادتي را آغاز مىكند ، خود بايد آن را به اتمام برساند . از آن در برخى كتابهاى قواعد فقهى تعبير به قاعده شده است .
مفاد قاعده : كسى كه به جا آوردن عبادتي چون نماز را آغاز كرده ، بايد خود آن را به انجام برساند وبه جا آوردن بخشي از عبادت توسط فردى وبخشي
هامش
( 1 ) . مجمع الفائدة 13 / 455 ؛ جواهر الكلام 42 / 83
( 2 ) . مجمع الفائدة 13 / 464 - 465 ؛ كشف اللثام 11 / 49 ؛ مهذب الاحكام 28 / 220 - 221
( 3 ) . وسائل الشيعة 29 / 80 - 87 ؛ مهذب الاحكام 28 / 218 .