يا به معناى زيان رساندن هر يك از دو طرف به ديگرى است ويا تكرار كار ضررى نسبت به ديگرى از زيان رساننده ؛ خواه فاعل يك نفر باشد يا بيشتر . 3
برخى ، ضرار را از باب مفاعله گرفته وآن را به مجازات ومكافات بر ضررى كه از جانب ديگرى به انسان مىرسد ، تعريف كردهاند . برخى ديگر در تفاوت ميان ضرر وضرار گفتهاند : ضرر در مواردى است كه شخص به ديگرى زيان مىرساند تا خودش نفعي ببرد ، اما ضرار در جايى است كه با زيان رسانيدن به ديگرى ، نفعي عايد زيان رساننده نشود .
برخى نيز ضرر وضرار را هم معنا دانستهاند . 4
بعضي گفتهاند : ضرار به معناى زيان رسانيدن عمدى وضرر ، أعم از اضرار عمدى وغير عمدى است وچنانچه با هم به كار روند ، ضرر ، زيان رساندن غير ارادى وضرار ، زيان رساندن ارادى است . 5
بعضي در تفاوت آن دو گفتهاند :
كاربرد رايج واژهء ضرر در موارد ضرر مالي وجانى وضرار در تنگنا وفشار قرار دادن ورساندن مكروه وبه مشقت انداختن ديگرى است . 6
« لا » در قاعده ، نفى جنس است وبر سر هر جملهاى در آيد ، بيانگر اين است كه آنچه بعد از « لا » قرار گرفته ، در خارج وجود ندارد ، مانند لارجل في الدار ؛ يعنى هيچ مردى در خانه نيست . بدون شك ، مقصود از لا ضرر ، نفى وجود ضرر در خارج نيست ؛ چون بديهي است ضرر در خارج وجود دارد . علاوة بر آن ، شارع به عنوان شارع ، وظيفهاش بيان احكام شرعي است ، نه أمور تكويني وواقعيات خارجي .
در اينكه مقصود از نفى ضرر در كلام شارع چيست ، ديدگاهها مختلف است .
در ذيل به پنج ديدگاه اشاره مىشود :
1 ) . نفى حكم ضررى ؛ بدين معنا كه هر حكمي كه از شارع صادر مىشود ، در صورتي كه امتثال آن براي مكلّف ضرر داشته باشد ويا از ناحيهء تشريع آن ، ضررى متوجه مردم شود ، بر أساس قاعدهء لا ضرر ، آن حكم در شريعت منفى است .
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت (ع) (فارسى) — صفحة 366
مساهمون: موسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بيت ( ع )
ص٣٦٦