خبر دادن جزمى به چيزى از راه علوم ياد شده و مانند آن و مترتب ساختن آثار بر آن ، جايز نخواهد بود ؛ زيرا اشتباه و خطا در اين علوم زياد است . بنابر اين ، چنانچه فردى از اين راهها به دزدى يا فسق كسى پى ببرد ، نمىتواند آثار دزدى يا فسق را بر آن مترتب كند . در روايات متعدد از مراجعه به كسانى كه مدّعى علم غيباند ، مانند كاهنان و رمالان و نيز تصديق آنان ، نهى شده است . 6 تكليف انسان در ارتباط با ديگران ، دائر مدار علمى است كه از راههاى عادى كه شرع مقدس آنها را ملاك و ميزان قرار داده است ، به دست مىآيد نه از راههاى غير عادى كه شرع آنها را ملاك قرار نداده است ( - - ) علوم غريبه ) . 7
علم فقه
- - ) فقه
علم فلسفه
- - ) فلسفه ؛ علم
علم قاضى
علم قاضى : علم حاصل براى قاضى در موضوع قضايى .
از آن در باب قضاء سخن گفتهاند .
در شرع مقدس براى اثبات دعوا و نيز جرم نزد قاضى ، راههايى همچون بيّنه ( - - ) بيّنه ) ، اقرار ( - - ) اقرار ) و قسم ( - - ) قسم ) معتبر دانسته شده است . آيا علم قاضى نيز از جمله اين راهها است يا نه ؟ مسئله محل اختلاف است .
مشهور علم قاضى را مطلقا معتبر دانستهاند . بنابر اين ، قاضى مىتواند به علم خود عمل و بر اساس آن حكم صادر كند ؛ خواه موضوع قضاوت ، حق اللَّه باشد ( - - ) حق اللَّه ) يا حق الناس ( - - ) حق الناس ) .
بر اين قول ادعاى اجماع شده است ؛ ليكن از برخى قدما عدم اعتبار علم قاضى و در نتيجه ، عدم جواز حكم براى قاضى بر اساس علم خود نقل شده است . از برخى نيز جواز آن تنها در حق الناس و از بعضى ديگر عكس آن نقل شده است . 1
( - - ) قضاوت )
هامش
( 1 ) . انعام / 73 ؛ توبه / 94 ؛ سجده / 6 *
( 2 ) . يونس / 20 ؛ نمل / 65 *
( 3 ) . الكافى ( كلينى ) 1 / 261 - 262 *
( 4 ) . جن / 26 - 27 *
( 5 ) . الكافى ( كلينى ) 1 / 260 - 261 *
( 6 ) . جواهرالكلام 22 / 108 ؛ ينابيع الاحكام 2 / 328 - 329 ؛ انوار الفقاهة ( التجارة ) / 196 و 344 - 345 *
( 7 ) . انوار الفقاهة ( الحدود و التعزيرات ) / 467 .