و يا محروميت مالى را عقوبت قرار داده است ، مانند محروميت قاتل از ارث مقتول ، به شرط وجود نسبت خويشاوندى ميان آن دو و از روى ستم بودن قتل . 4
مكان و زمان شريف در شدت عقوبت تأثير دارد ( - - ) احترام ) ؛ از اين رو ، چنانچه كسى در مسجد الحرام يا مسجد النبى صلّى اللَّه عليه و آله و يا حرم ( - - ) حرم ) يا در ماه رمضان و يا ماههاى حرام مرتكب گناهى شود ، كيفرش تشديد مىشود . 5
چنانچه مولا بردهء خود را كيفر شديد دهد ، مانند آنكه گوشش را ببرد ، به قول مشهور ، برده بهطور قهرى آزاد و از ملك مولا خارج مىشود 6 ( - - ) تنكيل ) .
عقود
- - ) عقد
عقود اذنى
عقود اذنى : مقابل عقود عهدى .
عقود اذنى ، بر عقدهايى اطلاق مىشود كه در آنها تعهّد و التزام وجود ندارد ؛ بلكه تحقق و بقاى آنها تنها در گرو اذن است و با برداشته شدن اذن ، آن عقود نيز به هم مىخورند . وديعه ، عاريه و وكالت غير عقدى از اين قبيلاند . 1
آيا اطلاق عقد بر اين نوع عقود ، حقيقى است يا مجازى و از روى تسامح ؟
برخى گفتهاند : عقد عبارت است از عهد مؤكّد و چون در عقود اذنى عهدى وجود ندارد و قوام آنها به اذن است ، در حقيقت عقد نيستند ؛ ليكن به جهت اشتمال آنها به ايجاب و قبول ، از روى مسامحه به آنها اطلاق عقد شده است . 2 مقابل عقود اذنى ، عقود عهدى ( - - ) عقود عهدى ) قرار دارند .
از احكام عنوان ياد شده در باب تجارت سخن گفتهاند .
تحقق و قوام عقود اذنى بسته به اذن و رضايت است و در آن صيغهء خاصى شرط نيست و به هر صورت كه اذن و رضايت از آن فهميده شود كفايت مىكند . بنابر اين ، شرايطى كه در صيغهء عقد لازم ، مانند عربى بودن ، موالات و
هامش
( 1 ) . لسان العرب ، واژهء « عقب » *
( 2 ) . مفتاح الكرامة 20 / 5 ؛ مستند الشيعة 17 / 443 *
( 3 ) . المعتبر 2 / 680 ؛ غنية النزوع / 194 *
( 4 ) . من لا يحضره الفقيه 4 / 334 ؛ الإنتصار / 596 *
( 5 ) . جواهرالكلام 41 / 373 - 374 *
( 6 ) . الروضة البهية 3 / 22 ؛ المناهل / 605 - 606 .