به نظر حكيم مؤسس دنيا با تمام وجودش به سوى آخرت رهسپار است ، چرا كه حركت جوهرى در تمام دنيا صادق مىباشد . آخرت هر جزء دنيوى متناسب با آن است و آخرت آنها همچون دنيايشان با هم متفاوت است . هر جزء دنيوى بسوى غايت متناسب خود در حركت است ، پس چون به غايت خود و اصل شد ، شخصيت و تمام هويت او كامل مىگردد . هرچند در نظر دقيق - يعنى توحيد افعالى و نظام جمعى و جملى - همه اشياء به سوى غايت واحدى در حركتند ، يعنى خداوند كه هو الاول و الآخر .
به نظر اين حكيم الهى با توجه به تركيب اتحادى موضوع و عرض ، از آنجا كه موضوع به عنوان جوهر همواره متحرك به حركت ذاتى است ، و ذو المبدء هرگز از مبدء خود جدا و منفك نمىشود ، چرا كه موضوع همواره مبدء عرض به شمار مىآيد ، مىتوان نتيجه گرفت كه هر عملى كه از نفس صادر مىشود و به مرتبهاى از مراتب نفس منسوب بوده و مبدء آن عمل در ذات اين مرتبه متحقق است ، به صورت جمع و اجمالى در نفس موجود مىباشد .
در اواخر رساله ، آقا على به بحثى عميق در باب مبدء بويژه توحيد افعالى مبادرت ورزيده ، به تفصيل با برهانى ويژه اتحاد قوس صعود و قوس نزولى را اثبات مىكند . در انتهاى رساله حكيم طهرانى تصريح مىكند كه معاد جسمانى بوجهى كه او بيان كرده ، محتاج برهان نيست ، و از ضروريات دين است و برهان عقلى در اين باب تنها براى كسى حجت است كه خارج از دين باشد . هيچيك از حكماى الهى معاد جسمانى را انكار نكردهاند ، تنها گروهى از ايشان مانند شيخ الرئيس از ارائه برهان عقلى بر آن اظهار عجز كردهاند . او با كلامى از صدر المتألهين در تأئيد معاد جسمانى رساله ارزشمند خود را به پايان مىبرد .
عليرغم پيشكسوتى صدر المتألهين در حلّ عقلانى مسألهء معاد جسمانى و راه حل ژرفنگرانه و تحسينبرانگيز حكيم مؤسس به عنوان آخرين پاسخ فلسفهء اسلامى و حكمت متعاليه ، پروندهء اين بحث همچنان مفتوح است ، هرچند به جرأت مىتوان گفت هرگونه بحث فلسفى از معاد جسمانى بدون بررسى « رسالة سبيل الرشاد فى اثبات المعاد » ناقص خواهد بود .
مجموعه مصنفات حكيم مؤسس آقا على مدرس طهرانى (فارسى) — صفحة 30
مساهمون: آقا على مدرس زنوزى طهرانى (حكيم مؤسس)
ص٣٠