پيامها و رازها :
1 - مقصود از اولين ظالم و دوم و سوم . . . چه كسانى هستند ؟
2 - افرادى كه در اين بخش مورد لعن و نفرين واقع شدهاند چه خصوصياتى دارند ؟
پاسخ اول :
در اين جمله عناوين اول و دوم و . . . موضوع را تا حدودى پيچيده ساخته است و روشن كردن اين اوصاف مطلب را سنگين تر كرده است بخاطر اينكه براى تعيين مصداق در خود عبارت و شناساندن افرادى تحت اين عنوانها ، قرائن مىخواهد كه بوسيله آنها بتوانيم نام عدهاى را همراه با اين تعبيرها بياوريم .
به هر حال اگر به آغاز خلقت آدم بازگرديم و نخستين ظالم را شناسايى كنيم بايد شيطان را اولين ظالم بناميم كه بر خود حضرت آدم و فرزندانش دشمن بوده و هر چه مى توانست ظلم و ستم را در حق آنان به كار گرفته است چنانچه بعضى از بزرگان اين راه را برگزيده و سپس عدهاى را در رديف بعدى به صورت دوم و سوم و چهارم مانند قابيل و فرعون و ابن ملجم و . . . آورده اند .
و اگر موضوع را از آغاز تاريخ اسلام دنبال كنيم كه مقصود از ظالمين و ستمكاران كسانى هستند كه بر پيامبر اسلام و اهلبيتش ( صلوات الله عليهم ) ظلم و ستمهاى بزرگى را روا داشتند و نام بردن [ يزيد ] در رديف ظالمان تحت عنوان پنجمين نفر مىتواند قرينهاى باشد كه اول و دوم و سوم و چهارم كسانى هستند كه قبل از وى ظلم و ستم و