در حديث ديگر عبد الرحمن بن مسلمه به آن حضرت عرض كرد : « مردم ، ما را ملامت مىكنند كه شما مىگوييد دو ندا خواهد بود ( يكى از جبرئيل و يكى از شيطان ) پس از كجا شناخته شود آنكه بر حق است از آنكه بر باطل است ؟
فرمود : شما چه جواب مىگوييد ؟ گفت : هيچ !
فرمود : بگوييد وقتى كه چنين امر واقع شود تصديق مىكند آنكه پيش از وقوعش به او ايمان داشته » . « 1 »
و نيز به هشام بن سالم فرمود : « بگوييد آن كس كه ما را خبر داد پيش از وقوعش و تو منكر هستى او راستگو است » . « 2 »
حاصل اينكه آنانكه اطلاع قبلى دارند برحسب روايات كه به ايشان رسيده و بعد هم امر مطابق آن واقع مىشود هيچ جاى ترديد براى ايشان باقى نمىماند . و اين است آنكه حضرت باقر عليه السّلام فرمود : « امر ما در وقت تحقّقش از خورشيد روشنتر است » . « 3 »
يعنى : براى آنانكه قبل از وقوع آگاه شدهاند . پس ضمنا فايدهء دانستن اين روايات و نقل آنها هم معلوم شد .
وجه ديگر نيز براى رفع اشتباه مىتوان گفت : و او چنانكه از اخبار استفاده شده آن است كه صداى اول جبرئيل فزع آورنده است و هم صداى آسمانى است و صداى ابليس نه فزع آورنده و مهيب است و نه از آسمان بلكه از زمين است و صداى آسمان امتيازش از صداى زمين واضح است .
3 - دو نداى ديگر در ماه رمضان ، ايضا در وقت فجر و غروب خورشيد
اين ندا تصريح به حتميت او نشده و منادى نيز معلوم نيست و روزش نيز معلوم نيست و آنچه نزد اين حقير ظاهر است آن است كه اين ندا از علامات نيست و در رمضان دوم كه بعد از ظهور است خواهد بود هنگام جنگ با سفيانى و دجّال .
هامش
( 1 ) - غيبت نعمانى 177 ؛ بحار 52 / 296 ح 50 .
( 2 ) - بحار 52 / 295 ح 48 .
( 3 ) - بحار 52 / 204 ح 31 .