روايت دومى كه در بخش قبل نقل شد - يعنى حديث " العجماء . . . " - در بعضى نقلها ذيلى دارد كه از حضرت معناى ركاز را سؤال مىكنند :
« قيل له : ما الركاز يا رسول الله ؟ قال : الذهب والفضة الذي خلقه الله في الأرض يوم خُلِقت » « 1 » .
ركاز گاهى به معناى گنج به كار مىرود ؛ يعنى در معناى طلا و نقره و مثل آنكه توسط انسانى در زمين يا لاى ديوارى دفن شده و صاحب آن پيدا نشود ، و أحيانا توسط ديگران كشف گردد . ولى به طور قطع اين كلمه در مورد معدن هم به كار رفته است . در اين روايت ، ركاز به معدن تفسير شده است . در روايت چهارم هم ركاز و كنز ( گنج ) در برابر هم قرار گرفتهاند . نتيجه آنكه لااقل ركاز معناى ديگرى غير از گنج هم دارد ، و گرنه روايت معناى درستى نخواهد داشت .
با ملاحظه اين روايت و سخن صاحب لسان العرب شايد بتوان گفت ركاز به معنايى است كه مىتواند هم بر گنج و هم بر معدن صدق كند ، و به حسب مورد مىبايست مراد متكلم را يافت .
سيوب چيست ؟
يكى ديگر از عناوينى كه در روايات رسول اكرم ( ص ) ، خمس به آن تعلق گرفته ، " سيوب " است . " سيوب " جمع " سَيب " است كه در لغت به معناى جود و عطا و نيكى است .
در كتاب نهاية اللغة آمده است : « و في كتابه - أي كتاب رسول الله - لوائل بن حجر « 2 » : في السُيوب الخمس » .
او در بيان معناى اين واژه مىنويسد :
هامش
( 1 ) - كتاب خراج ابويوسف : ص 26 ، ط قاهره 1346 ه - .
( 2 ) - نام رئيس قبيله اى از يمن است .