برخى به سند زيارت جامعهء كبيره خدشه كردهاند و سند آن را ضعيف مىدانند ؛ درحالىكه اين زيارت شريف در معتبرترين كتابهاى شيعه نقل شده است . « 1 »
صدوق - كه شيخ المحدثين نام گرفته است - در نقل روايتها مىكوشيد تا صحيحترين آنها را عرضه كند . او در مقدمهء كتابش نوشته است كه روايتى را نياوردهام مگر آنكه نزد خدا مسئول باشم كه آن روايت صحيح است .
بهعلاوه نقد حديث از جهت اعتبار و حجيت به علو متن است ؛ به اين معنا كه براى شناخت صحت سند روايت ، بايد محتواى آن را بررسى كرد ، زيرا كسى كه روايتى را جعل مىكند ، ممكن است سند آن را هم درست كند ، ولى اگر محتواى روايتى بلند باشد ، امكان ندارد از كسى جز معصوم صادر شده باشد .
امام صادق عليه السّلام مىگويند : « اگر در اعتبار روايتى شك كرديد ، ببينيد آيا مضمون آن روايت در سخنان پيشين ما وجود دارد يا خير ؛ اگر وجود داشت ، بپذيرد و گرنه آن را رد كنيد » . راوى حضرت پرسيد : « برخى از روايتهايى كه از شما نقل مىشود از راويان ثقه است و برخى از غير ثقه . وظيفهء ما چيست ؟ » امام صادق عليه السّلام در پاسخ گفتند : « بر كتاب و سنت و كلمات پيشين ما عرضه كن ، اگر با آنها مطابقت داشت ، آن را اخذ كن » . بنابراين سند وسيلهء ضعيفى براى شناخت صحت و سقم روايت است و ملاك اصلى محتواى روايت مىباشد .
زيارت جامعه از جهت محتوا در سطح بالايى قرار دارد و با محكماتى كه از قرآن و ائمه عليهم السّلام در اختيار داريم ، مطابقت دارد . تفاوت محتواى مطالب زيارت جامعه در مقايسه با محتواى مطالبى كه در زيارت سيد الشهداء عليه السّلام وجود دارد ، بسيار ناچيز است .
فرازهايى از زيارت جامعه :
- الفائزون بكرامته اصطفاكم بعلمه و ارتضاكم لغيبه « 2 » ؛
[ شهادت مىدهم كه ] شما رستگار به لطف الهى هستيد ، خدا شما را به علمش
هامش
( 1 ) . ر . ك : من لا يحضره الفقيه ، ج 2 ، ص 370 ؛ عيون الأخبار ، ج 2 ، ص 277 ؛ تهذيب ، ج 6 ، ص 95 .
( 2 ) . اشاره به آيهء« فَلا يُظْهِرُ عَلى غَيْبِهِ أَحَداً * إِلَّا مَنِ ارْتَضى مِنْ رَسُولٍ » .جن ، 26 و 27 .