« ليلة الجهني » نيز گويند به شرحي كه در حديث أبو حمزهء ثمالى آمده است « 1 » .
سه سال تأخير نزول
آغاز وحى رسالى ( بعثت ) در 27 ماه رجب ، 13 سال پيش از هجرت ( 609 ميلادي ) بود « 2 » ، ولى نزول قرآن به عنوان كتاب آسمانى ، سه سال تأخير داشت . اين سه سال را به نام « فترت » « 3 » مىخوانند . پيامبر صلّى اللّه عليه وآله در اين مدت دعوت خود را سرّى انجام مىداد تا آيهء
« فَاصْدَعْ بِما تُؤْمَرُ »
« 4 » نازل شد ودستور اعلان دعوت را دريافت كرد « 5 » . أبو عبد اللّه زنجانى گويد : « پس از نزول آيهء
« اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ . . . »
« 6 » تا مدت سه سال قرآن نازل نشد واين مدت را فترت وحى مىنامند ؛ سپس قرآن به صورت تدريجي نازل گرديد كه مورد اعتراض مشركين قرار گرفت » « 7 » . چنانكه در آيهء
« لَوْ لا نُزِّلَ عَلَيْهِ الْقُرْآنُ جُمْلَةً واحِدَةً »
« 8 » به آن أشارت رفت .
هامش
( 1 ) ر - ك : وسائل الشيعة ج 10 ص 355 . التمهيد ج 1 ص 108 .
( 2 ) در اين كه بعثت در 27 ماه رجب اتفاق افتاده است ، روايات بسيارى وارد شده ودر آنها عبادات ويژهاى سفارش شده است ؛ زيرا آن روز را پيوسته باب فتح بركات دانستهاند . ( ر . ك : ابن الشيخ ؛ الأمالي ؛ ص 28 . كافى ؛ ج 4 ، ص 149 . بحار الأنوار ؛ ج 18 ، ص 189 . وسائل الشيعة ؛ ج 7 ، أبواب الصوم المندوب ، باب 15 ، حديث 7 - 1 . مناقب ابن شهرآشوب ؛ ج 1 ، ص 150 . سيرهء حلبيّة ؛ ج 1 ، ص 238 . منتخب كنز العمال در حاشيهء مسند أحمد ؛ ج 3 ، ص 362 ) ؛ ولى أبو جعفر طبري آملي ( 224 - 310 ) روايتي دارد كه به استناد آيهء 41 سورهء انفال« وَما أَنْزَلْنا عَلى عَبْدِنا يَوْمَ الْفُرْقانِ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعانِ »آغاز بعثت را روز 17 رمضان دانسته است ؛ زيرا اين آية دربارهء جنگ بدر كه در همين زمان اتفاق افتاد ، نازل شد وظاهرا أبو عبد اللّه زنجانى آن را تأييد كرده است ( تاريخ القرآن ؛ ص 7 ) . ولى آيهء كريمه صرفا اشاره دارد كه در اين روز آيههايى از قرآن دربارهء انفال وديگر شؤون مربوط به جنگ بر پيامبر نازل شده است ؛ اما دربارهء آغاز نزول قرآن يا بعثت در اين روز سخنى در بين نيست ( التمهيد ؛ ج 1 ، ص 106 ) .
( 3 ) فترت به معناى سستى وكاهش يافتن است . در اينجا كناية از قطع تداوم وحى قرآني مىباشد .
( 4 ) حجر 15 : 94 .
( 5 ) ر . ك : سيره ابن هشام ؛ ج 1 ، ص 280 . أبو الحسن علىّ بن إبراهيم القمي ؛ تفسير قمى ؛ ذيل آيهء 94 سورهء حجر .
مناقب ابن شهرآشوب ؛ ج 1 ، ص 40 .
( 6 ) علق 96 : 1 .
( 7 ) تاريخ القرآن ؛ ص 9 .
( 8 ) فرقان 25 : 32 .