شود و ترجيح بلا مرجح يا مرجوح بر راجح است و موجب مغالطه مىشود .
از اين انواع سهگانه هم ، خصوص نوع اوّل ( كه منشأ مغالطه ، كذب و شناعت بود و كاذبه ، شبيه صادقه يا شنيعه ، شبيه مشهوره شده ) از جمله مهمّترين انواع بوده و غالب موارد مغالطه از اين ناحيه پيش مىآيد . ما هم عمدهء هدفمان بيان همين بخش است .
خود اين قسم دو شعبه دارد :
1 . گاهى مغالطه از حيث الفاظ است . و مغالطهء لفظى نام دارد ؛
2 . گاهى از حيث معنى است . مغالطهء معنوى ناميده مىشود .
تا اينجا فهرستى از انواع و اقسام مغالطات بود . ساير انواع ديگر از مغالطه حتّى مغالطات از حيث صورت ، به مغالطه از جهت معنى برمىگردد . لذا بحث مستقلى نخواهد داشت . با اين محاسبات مىتوان گفت : انواع مغالطات چه در مادّه يا صورت يا هردو ، به دو قسم اصلى و مادر تقسيم مىشوند :
1 . مغالطات لفظيّه ؛
2 . مغالطات معنويّه و هركدام را در يك بحث قرار مىدهيم .
1 . مغالطات لفظيّه
قسم اوّل از دو قسم اصلى مغالطه ، مغالطات لفظيّه است . در اين بخش ابتدا فهرست و اقسام آن را بازگو مىكنيم . به طور كلّى غلط و اشتباه از ناحيهء الفاظ دو قسم دارد :
اوّل : مغالطه در لفظ مفرد ؛
دوّم : مغالطه در لفظ مركب .
هركدام از اين دو قسم ، خود سه نوع دارند .
امّا انواع مغالطه در لفظ مفرد :
1 . گاهى غلط و اشتباه در جوهر و ماهيّت لفظ است و منشأ آن ، اشتراك لفظ ميان دو يا چند معناست كه به آن « مغالطه بهسبب اشتراك اسم گويند . ( به معنايى كه به زودى خواهد آمد در توضيح همين نوع )
2 . گاهى غلط و اشتباه في نفسه در حال و هيئت لفظ است يعنى در ذات هيئت نه بسبب امور خارجى و منشأ چنين اشتباهى عبارتست از « اتحاد شكل لفظ » ( كما سيأتى ) .
3 . گاهى غلط در حال و هيئت لفظ است منتها منشأ آن سلسله امورى هستند كه