اين بود اصناف اربعهء مواضع .
حال علاوه بر اين چهار موضع ، سه موضع ديگر نيز وجود دارد كه از اهميّت ويژهاى در فنّ جدل برخوردار هستند و به آنها نيز اشارهاى اجمالى مىكنيم .
الف . مواضع اثبات و ابطال ، و آنها مواضع و قواعد عامّهاى هستند كه هدف اصلى از آنها ، صرفا اثبات يك مطلوب و يا ابطال آن است بدون اينكه غرض به خصوص اثبات حدّ تامّ يا عرض و . . . متعلّق باشد ، بلكه اصل اثبات يا نفى موردنظر است و سابقا در اين رابطه مثالهايى داشتيم و بعدا هم در امر چهارم مثالى خواهيم آورد .
ب . يكى ديگر از اين مواضع ، موضع اولى و آثر است كه در باب جدل بسيار حائز اهمّيّت است و به قول علّامه در جوهر النضيد :
« و في الجدل اكثر المطالب مبنية عليه »
و آن عبارت است از اينكه : شخص جدلى در بسيارى از موارد نياز پيدا مىكند به اثبات اينكه : اين محمول از آن محمول ديگر ، شديدتر است يا اين از آن ضعيفتر است يا اين اولويّت دارد و آن ديگرى غيراولى است و . . . كه تفصيلا در امر پنجم با ذكر مثال خواهد آمد . ضمنا موضع اولى و آثر مخصوص مواردى است كه محمول از اعراض خاصّه باشد چون تنها اين سرى از اعراض هستند كه تفاوت و تشكيكپذيرند و اشدّ و اضعف ، اكثر و اقل ، انفع و غيرانفع و . . . دارند ( همچنانكه بيان خواهد شد ) .
ج . يكى ديگر از اين مواضع ، موضع « هوهو » و « اين همانى » است و اين موضع در مواردى مورد حاجت و نياز جدلى است كه بخواهد ميان دو چيز اتّحاد و وحدت را اثبات كند چه وحدت آنها در جنس باشد مثل انسان و فرس كه در حيوانيّت اتّحاد دارند و يا در نوع باشد مثل زيد و عمرو كه در انسانيّت شريكند و يا بالعارض باشد مثل زيد و عمرو در عالميّت و . . .
با اين محاسبات ، مواضع هفت صنف شد :
1 . مواضع حدّ
2 . مواضع جنس
3 . مواضع خاصّه
4 . مواضع عرض
شرح منطق مظفر (فارسى) — صفحة 377
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٣٧٧