تخطي إلى المحتوى الرئيسي

شرح منطق مظفر (فارسى) — صفحة 170

مساهمون:

ص١٧٠
سپس مىپرسيم : به چه دليل اجتماع مثلين محال است ؟ در جواب گفته مىشود : « اجتماع مثلين به اجتماع نقيضين منتهى مىشود » صغرى و « اجتماع نقيضين محال است » كبرى « پس اجتماع مثلين محال است » نتيجه ، با دو استدلال به نتيجه رسيديم . يا مثلا در علوم عقلى و كتب كلامى داريم كه : « دور باطل و محال است به دليل اين‌كه : دور مستلزم توقف الشىء على نفسه است » صغرى و « توقف الشىء على نفسه محال است » كبرى « پس دور محال است » نتيجه سپس مىپرسيم : به چه دليل توقف شىء على نفسه محال است ؟ گفته مىشود : زيرا توقف الشىء على نفسه ، مستلزم تقدم الشىء على نفسه است ، و اين محال است . باز مىپرسيم : چرا تقدم شىء بر خودش محال است ؟ گفته مىشود : زيرا تقدم شىء بر خودش ، مستلزم اجتماع نقيضين است كه امرى محال است پس دور محال است ؛ كه با سه مرحله استدلال ، مطلب را به بديهيّات منتهى كرديم و قياس ما از سه استدلال مركب است ، همچنين ممكن است پشت سر هم و مرتّب ، گاه تا ده استدلال انجام دهيم تا به مطلوب برسيم . ( نكته : گاهى مىتوان در عرض هم ، براى يك مدّعا چند استدلال آورد كه هر كدام مستقلا مثبت مدّعا است نظير : اثبات وجود صانع از راه برهان صديقين ، برهان امكان و وجوب ، برهان نظم و . . . كه اين‌ها را قياس‌هاى مركب نمىگويند ؛ ولى گاهى يك استدلال بر مدّعا مىآوريم كه مقدمات آن جداجدا بايد تثبيت شود تا منتج باشند نام اين استدلال قياس مركب » است ) . امّا تعريف : قياس مركب آن قياس و استدلالى است كه در حقيقت از دو يا چند قياس تشكيل يافته است كه از همهء آن‌ها براى رسيدن به يك مطلوب استفاده مىشود . اقسام قياس مركب : 1 . قياس موصول 2 . قياس مفصول . قياس موصول : قياس مركبى است كه در تمامى مراحل استدلال‌هاى آن تا انتهاء به