حل تمرينات :
تمرين 1 . در مثالهاى ذيل به ترتيب انواع و اقسام دلالات را مشخص كنيد :
الف : عقربهء ساعت ، ده صبح را ( مثلا ) نشان مىدهد . دلالت عقربهء ساعت بر وقت معين از نوع دلالت وضعيهء غير لفظيه است .
ب : آقاى احمدى به شدت سرما خورده و سينهپهلو كرده و مرتب سرفه مىكند .
دلالت صداى سرفه كردن ( احاح ) بر درد سينه و سرماخوردگى از نوع دلالت طبعيه لفظيه است كه طبع انسان چنين اقتضايى را دارد .
ج : گروهى در مجلسى نشستهاند ناگهان بزرگى وارد جلسه مىشود ، همه به احترام ايشان از جاى برمىخيزند ، دلالت اين قيام بر احترام از نوع دلالت وضعيه غير لفظيه است .
د : از شخص پرادعايى مطلبى پرسيده مىشود و او از عهدهء جواب برنيامده و از خجالت ، عرق شرم بر پيشانى او نشسته و چهرهاش قرمز مىشود يا شخص ديگرى نفس زنان از گرد راه مىرسد در حالى كه غبار راه بر چهره دارد و صدايش لرزان است و رنگ رخسارش پريده و چهرهاش زرد گرديده ، دلالت آن سرخى بر خجالت و اين زردى بر ترس از نوع دلالت طبعيه غير لفظيه است .
ه : از كسى مطلبى را مىپرسيد و او به نشانهء رضايت بر آن امر سرش را به طرف پائين حركت مىدهد يا به نشانهء عدم رضايت سرش را به سمت بالا حركت مىدهد اين دلالت حركت سر بر رضايت و عدم آن از نوع دلالت وضعيهء غير لفظيه است .
تمرين 2 . لطفا جدولى ( داراى سه خانه افقى يا عمودى ) ترسيم كرده و مثالهاى ذيل را در خانهء مناسب آن قرار دهيد :
الف : دلالت عقليه :
دلالت صعود كردن به پشتبام بر وجود نردبان .
دلالت گم كردن متاع و ما يحتاج بر اينكه دزدى آن را به سرقت برد .
دلالت خط بر وجود كاتب ( اثر و مؤثر ) .
دلالت غليان و جوشش آب بر رسيدن به صد درجه از حرارت .
ب : دلالت طبعيه :
دلالت ناله كردن بر ادراك درد و ناراحتى ، دلالت پرگويى بر حماقت و سبكسرى