نتيجه نهايى : در مقدمهء سوم كه مقدمه مهم و سرنوشت سازى بود و سخن از تصوير قدر جامع بود صحيحىها از عهدهء تصوير آن بر آمدند ولى اعمىها از هر راهى كه وارد شدند نتوانستند يك تصوير روشن و شفاف و خالى از اشكال و ابهام و تيرگى عرضه كنند .
[ 4 . الوضع و الموضوع له فى ألفاظ العبادات ]
و منها أن الظاهر أن يكون الوضع و الموضوع له فى ألفاظ العبادات عامين
و احتمال كون الموضوع له خاصا بعيد جدا لاستلزامه كون
استعمالها فى الجامع فى مثل الصلاة تنهى عن الفحشاء و ( : الصلاة معراج المؤمن و [ عمود الدين ) ] و ( : الصوم جنة من النار ) مجازا أو منع استعمالها فيه فى مثلها و كلّ منهما بعيد إلى الغاية كما لا يخفى على أولى النهاية .
4 . وضع الفاظ عبادات : مقدمه چهارم از مقدمات مبحث صحيح و اعم ، در رابطه با كيفيت وضع الفاظ عبادات است .
بارها گفته شد كه عبادات - بهويژه نماز - داراى مراتب گوناگون هستند . اينك مىخواهيم بدانيم كه نحوهء دلالت لفظ صلوة بر اين مراتب چگونه است ؟ در اين مورد پنج احتمال متصور است :
1 . لفظ صلوة نه بر قدر جامع اين مراتب دلالت مىكند و نه بر خصوصيات اين مراتب . اين احتمال قطعاً باطل است ؛ زيرا اگر صلوة بر هيچكدام از افراد خودش و بر قدر جامع ميان افراد دلالت نكند پس بر چه چيز دلالت مىكند ؟ معناى آن چيست ؟
2 . لفظ صلوة براى يكايك خصوصيات و مراتب - جدا جدا - وضع شده است . اين نيز باطل است ؛ زيرا مستلزم اشتراك لفظى است كه احدى بدان ملتزم نيست .
3 . لفظ صلوة براى بعض مراتب آن وضع شده و در بقيه مراتب مجازاً استعمال مىشود . اين نيز باطل است ؛ زيرا در وجه رابع و خامس از وجوه تصوير قدر جامع روشن شد كه مرتبهء خاصى را نمىتوان در نظر گرفت و موضوع له قرار داد .
4 . مشهور و مرحوم آخوند بر آنند كه وضع الفاظ عبادات ، عام و موضع له آنها هم عام است ؛ يعنى شارع در هنگام اسمگذارى ، يك معناى كلّى را لحاظ كرده و كلمهء صلوة را هم براى همان قدر جامع قرار داده است - البته نام آن كلّى را پيدا نكرديم .
5 . الفاظ عبادات از حيث وضع ، عام باشند ، ولى از حيث موضوع له خاص ؛ يعنى شارع در هنگام تسميه ، يك مفهوم كلّى را منظور كرده است ؛ ولى لفظ صلوة را براى خود آن كلّى قرار نداده بلكه براى مصاديق و افراد آن قرار داده است .
مرحوم آخوند مىفرمايد : اين احتمال هم جداً بعيد است ؛ زيرا يك تالى فاسد دارد . توضيح : در آيات و روايات ، تعبيراتى از قبيل تعبيرات زير آمده است :