اقسامى دارد زيرا كه گاهى دوران امر بين المتباينين است مثل اينكه مىدانيم خطاب صلّ برعهده ما آمده ولى نمىدانيم آيا به ظهر تعلّق گرفته يا به جمعه ؟ آيا به قصر تعلّق گرفته يا اتمام ؟
و گاهى دوران امر ميان اقل و اكثر است كه على كلّ تقدير اقلّ قدر متيقن است و اين خود دو نوع است : گاهى اقل و اكثر استقلالى است .
مثل اينكه شك داريم كه آيا صيد فلان حيوان در محدوده حرم مكّه دو كفاره دارد يا يك كفّاره ؟ آيا به زيد هزار تومان بدهكاريم يا دو هزار تومان ؟
و گاهى اقل و اكثر ارتباطى است مثل اينكه نمىدانيم آيا نماز دهجزئى بر ما واجب است يا يازده جزئى ؟ آيا نماز با سوره واجب است يا بدون آن ؟
اين محدّث جليل القدر فرموده : در موارد علم اجمالى بايد احتياط كنيم و آن در دوران بين متباينين به جمع بين هر دو و در اقلّ و اكثر به اتيان اكثر است و دليل ايشان بر وجوب احتياط اينست كه : چهار حالت بيشتر نيست :
الف : در موارد علم اجمالى هر دو طرف را اتيان كنيم يعنى احتياط « موافقت قطعيه »
ب : در موارد علم اجمالى هر دو طرف را ترك كنيم « مخالفت عمليه قطعيه »
ج : حتما بايد يك طرف را انجام دهيم ولى در انتخاب مخير هستيم « موافقت و مخالفت احتماليه » .
د : بايد به احدهما معيّنا ملتزم شويم و مخير نيستيم از اين احتمالات ، احتمال دوّم باطل است زيرا كه اوّلا به زودى خواهد آمد كه علم اجمالى مثل علم تفصيلى منجّز واقع است و مخالفت قطعيه آن جايز نيست .
و ثانيا فرض اينست كه ما نصّ داريم و با وجود نص
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 73
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٧٣