گروهى ديگر آن را به پنج دسته تقسيم كردهاند و علاوه بر سه قسم قبلى ، دو قسم ديگر به آن افزودهاند :
1 . مبادلات و كسبهاى واجب ؛ مثل كسب مال براى تأمين مخارج خانواده ؛
2 . كسبهاى مستحب ، مثل تحصيل مال براى ايجاد توسعه بر خانواده و داشتن زندگى آسان و راحت .
از اين گروه ميتوان به سلار « 1 » و علامه « 2 » اشاره كرد .
عدهاى از بزرگان ميان دو تقسيم قبل منافاتى نديده و قائل به جمع شدهاند و هر تقسيمى را به اعتبارى دانستهاند : تقسيم ثلاثى به اعتبار موضوع كسب يا « ما يكتسب به » است ، تقسيم خماسى به لحاظ خود كسب و تجارت يا فعل اختيارى مكلف است كه شرعاً قابليت دارد محكوم به هر يك از احكام پنجگانه گردند ، يعنى گاهى واجب باشند ، گاهى مستحب و . . . .
از اين گروه ميتوان به مرحوم شهيد ثانى « 3 » و مرحوم آقاى خوئى « 4 » اشاره كرد . در اينجا براى نمونه ، خلاصه عبارت شهيد ثانى را نقل ميكنيم . ايشان پس از بيان تقسيم ثلاثى و خماسى مىگويد :
إنّ كلًا من التقسيمين حسن ، إذ لا خلل في الثلاثة كما لا خلل في الخمسة فإنّ مورد القسمة في الثلاثة ما يكتسب به وهو العين والمنفعة ، و مورد الخمسة الاكتساب الذي هو فعل المكلّف و من شأنه أن يقبل الأحكام الخمسة . « 5 »
بزرگان فقها درباره دو تقسيم مزبور بحثهاى مختلفى كردهاند ولى چون از اهميت چندانى برخوردار نيست به آن نمىپردازيم . فصل الخطاب مطلب ، كلامى از صاحب جواهر ( قدس سره ) است . وى ميفرمايد :
هامش
( 1 ) . ر . ك : المراسم ، ص 169 .
( 2 ) . ر . ك : قواعد الاحكام ، ج 1 ، ص 119 .
( 3 ) . ر . ك : مسالك الافهام ، ج 3 ، ص 118 .
( 4 ) . ر . ك : مصباح الفقاهه ، ج 1 ، ص 27 .
( 5 ) . مسالك الافهام ، ج 3 ، ص 118 .