اميرالمؤمنين عليه السلام روايت شده كه حضرت فرمود :
« الغرر عمل ما لا يؤمن معه من الضرر « 1 » »
يعنى غرر عبارتست از انجام كارى كه از ضررش ايمن نيستيم . و اين معنا بر ما نحن فيه صادق است زيرا كسى كه در مقابل پرندهء هوا و غيره پول مىدهد ايمن از ضرر نيست چون شايد هيچگاه به مبيع نرسد و پولش از بين برود . و ثالثاً معناى غرر طبق تفسير اكثر اهل لغت بر ما نحن فيه يعنى بيع بدون قدرت صدق مىكند ، بيان مطلب : ابتدا چند عبارت از بزرگان اهل لغت مىآوريم و سپس نتيجه مىگيريم :
الف : جوهرى در صحاح اللغة فرموده : « غِرَّة » به معناى غفلت است و « غارّ » يعنى غافل ( اينها فعل لازم بود ) و « اغَرَّه » از باب افعال به معناى « اتاه على غرّةٍ منه » است يعنى او را غافلگير كرد . و « اغترّ بالشيئى » از باب افتعال به معناى « خُدع به » است يعنى مغرور شد و فريب داده شد بواسطه فلان چيز ، و « غَرَرْ » كه اسم مصدر باب ثلاثى مزيد است به معناى « خطر » است « 2 » ملاحظه مىفرمائيد كه در كلام جوهرى به هر سه معناى غفلت و خُدعه و خطر تصريح شده .
ب : فيروزه آبادى در القاموس المحيط فرموده : « غَرَّهُ غَرّاً و غُروراً » ( دو مصدر باب ) و « غِرَّةً » به كسرغين ( اسم مصدر ) ضمناً متعدّى استعمال شده و به معناى اين است كه :
فريب داد او را و به طمع انداخت او را در راه باطل ، پس او هم مغرور و غرير ( مثل قتيل به معناى مقتول ) شد . . . تا اينجا كه فرموده : « غَرَّرَ بنفسه تغريراً و تَغِرَّةً » ( دو مصدر باب تفعيل مثل تذكير و تذكرة ) به معناى اين است كه : نفس خويش را در معرض هلاكت قرار داد ، و اسم مصدر آن « غَرَرْ » است . . . تا اينجا كه فرموده : « غارّ » يعنى غافل ، و « اغْتَرَّ » يعنى غَفَلَ و اسم مصدر اين باب « غِرَّة » است . « 3 » ملاحظه مىكنيد كه در كلام قاموس هم به هر سه معنا اشاره شده است .
هامش
( 1 ) . به نقل جواهر الكلام ، ج 22 ، ص 387 .
( 2 ) . صحاح اللغة ، ج 2 ، ص 768 .
( 3 ) . القاموس المحيط ، ج 2 ، ص 100 .