[ احتمال دوم ب : توهمّات ديگران ]
ب : قوله : و امّا :
برخى توهّم كردهاند كه : [ متوهّم يا مرحوم شيخ على كاشف الغطاء صاحب حاشيه بر شرح لمعه است و يا مرحوم صاحب رياض . « 1 » ] منظور از ضمان اينست كه : اگر مبيع تلف شد ، اين تلف از ملك مشترى و در مال او محسوب مىشود [ نظير آنچه در معاطات بر مبناى مشهور گفته آمد كه : مفيد اباحه است و آنامّا قبل از تلف به ملك مشترى داخل شده و از مال او تلف شده است . ] و حق ندارد به بايع مراجعه نموده و ثمن را از او استرداد كند .
مرحوم شيخ مىفرمايد : ضمان كه معنايش اين نيست . تا به حال نشنيدهايم كه كسى بگويد : انسان ضامن اموال خويش است . چنين چيزى نامعقول است و ضمان هميشه نسبت به مال ديگرى است . پس همان معناى اوّل صحيح است .
[ انواع تدارك ( سه نوع ) ]
: قوله : ثمّ تداركه :
حالكه ضمان به معناى تدارك و جبران مال غير شد ، مىگوئيم : تدارك مال ديگرى سه نوع است :
1 - تدارك به عوض جعلى :
و آن عوضى است كه طرفين معامله بر آن توافق و تراضى كردهاند و شارع مقدس هم اين موافقت را امضاء فرموده است . مانند كلّيهء معاملات صحيح شرعى كه : پس از صحت و امضاء هركدام از طرفين بايد به التزام و تعهّدى كه سپرده وفا كند و عوضى را كه مقرّر شده بپردازد . اين نوعى تدارك و پركردن جاى خالى مال ديگرى است . و تدارك در بيع صحيح به ثمن المسمّى ، و در اجارهء صحيح به اجرة المسمّى ، و در جعاله به عوض المسمّى ، و در نكاح به مهر المسمّى و . . . مىباشد .
2 - تدارك به عوض واقعى :
و آن در مثليّات به مثل و در قيميّات به قيمت است . كه در نوع ضمانات همين است . و در اينجا تراضى طرفين ملاك نيست .
هامش
( 1 ) هداية الطالب ، ص 210 .