بدل حيلوله
[ چهار عنوان در باب مثليات و قيمات ]
قوله : ثمّ انّ فى حكم :
بهطور كلّى ما در باب مثلّيات و قيميّات و ضمان آنها چهار عنوان داريم :
1 - عنوان تلف و هلاكت :
اگر متاع تلف شد حكمش چيست ؟ مطالبى كه در امر چهارم و پنجم و ششم و در امر هفتم تا اينجا بيان كرديم تماما حكم تلف بود ، كه شخص ضامن است و اگر مال تالف مثلى بود بايد مثل آن را بدهد و اگر قيمى بود قيمت را ، با آنهمه اقوال و احتمالاتى كه داشت .
2 - عنوان تعذّر وصول :
يعنى كالاتلف نشده ، و موجود است ولى فعلا دسترسى به آن نداريم ، فى المثل انگشتر كسى نزد شما بود و در دريا افتاد و غرق شد ، مال كسى نزد شما امانت يا رهن بود و شما كوتاهى كرديد و آن مال گم شد ، عبد كسى نزد شما بود و در اثر افراط يا تفريط آبق و فرارى شد ، كبوتر كسى پريد و . . . كه در همهء اين موارد مال تلف نشده ولى دسترسى به آن نداريم . حال آيا تعذّر وصول هم در حكم تلف است ؟ مىفرمايد : آرى محكوم به همان حكم است و اين نيز موجب ضمان به مثل يا قيمت است . [ البته بدل حيلوله است كه موقّتى و تا زمان وصول به عين است و سيأتى مفصّلا ] و دلائل ضمان در مجموع چهار دليل است :