هشتم :
در وقت رفتن به حرم مطهّر زبان را به ذكر تكبير و تحميد و تسبيح و تهليل و تمجيد مشغول نمايد و به صلوات فرستادن بر محمّد وآل محمّد عليهم السلام دهان خود را معطّر سازد .
نهم :
بر در حرم شريف ايستاده و طلب اذن ورود به حرم نمايد و سعى در تحصيل رقّت قلب و خضوع و شكستگى خاطر نمايد ، و در عظمت و جلالت قدر صاحب آن مرقد منوّر فكر كند ، و باور داشته باشد كه مىبيند ايستادن او را ، و مىشنود كلام او را ، و جواب مىدهد سلام او را
؛ چنانچه به همهء اينها شهادت مىدهد در وقت خواندن اذن دخول .
و انديشه كند در محبّت و لطفى كه به شيعيان و زائران خود دارند و تأمّل كند در خرابى حال خود و جفايى كه به آن بزرگواران كرده و فرمودههاى بىشمارى كه از ايشان نشنيده و آزارها و اذيّتها كه از او به ايشان يا به خاصّان و دوستان ايشان رسيده كه برگشت آن به آزردن ايشان است و اگر براستى در خود نگرد قدمهايش از رفتن باز ايستد و قلبش خاشع گردد و چشمش گريان شود و اين روح آداب زيارت است
. دهم : بوسيدن عتبهء عاليه
و آستانهء مباركه است . « 1 »
. . . وا شوقاه إلى تقبيل أعتابكم ، والولوج بإذنكم لأبوابكم ، وتعفير الخدّ على اريج ترابكم ، واللياذ بعرصاتكم ، ومحالّ أبدانكم وأشخاصكم ، المحفوفة بالملائكة الكرام ، والمتحوفة من اللَّه بالرحمة والرضوان . . . « بحار الأنوار : 102 / 205 » .
چقدر شوق دارم به بوسيدن آستانهء درگاه شما و وارد شدن با اذن شما به خانهء شما و خاك آلود نمودن گونهام را با خاك خوش بوى شما و پناه بردن به سراى شما را و مكانهاى ابدان و اشخاص شما كه از ملائكهء كرام احاطه شده و مشمول رحمت و سلام از سوى خداوند شده است .
بنابراين ، بوسيدن درگاه مقدّس و خاكآلود نمودن گونهء خود با خاك مشك بوى آستان مقدّس آنان و پناه بردن به حرمهاى مطهّر آن بزرگواران ، نه تنها مورد تأييد آن بزرگواران است ، بلكه آرزو و اشتياق آن نيز باعث تقرّب به خداوند متعال مىشود .
نكتهء بسيار مهمّى كه در هنگام عتبه بوسى بايد به آن توجّه داشت اين است كه عتبهء حرم اهل بيت عصمت عليهم السلام قدمگاه حضرت بقيّة اللَّه الأعظم ارواحنا فداه است ، كه حضرتش در طول غيبت صغرى و كبرى ، مكرّر بر عظمت و شرافت آن مكانهاى مقدّس افزودهاند و با قدوم خود آنها را مورد توجّه و عظمت بيشتر قرار دادهاند .
ما جلد قرآن را به خاطر قرآن مىبوسيم ، به خاطر احترامى كه براى قرآن مجيد قائل هستيم ، همين گونه عتبهء حرمهاى مطهّر ائمّهء اطهار و اهل بيت عصمت عليهم السلام را مىبوسيم هم به خاطر شرافتى كه براى آنان قائل هستيم و هم به اين جهت كه آنجا محلّ رفت و آمد حضرت بقيّة اللَّه الأعظم ارواحنا فداه و قدمگاه محترم آن بزرگوار و همچنين جاى قدم اولياء خدا است .
مگر نه اين است كه در مدّت سالهاى طولانى ، عتبهء مقدّسهء اهل بيت عليهم السلام محلّ رفت و آمد و جايگاه قدم مبارك امام عصر ارواحنا فداه بوده و مىباشد ، پس چرا اين مكانهاى مقدّس را نبوسيم ؟
مرحوم آية اللَّه سيّد احمد مستنبط فرموده است :
از آداب زيارت ، بوسيدن عتبهء مقدّسه است و ما در رسالهء خود يادآور شديم كه اين از مصداق سجده خارج است ، بلكه از باب محبّت و مهر ورزيدن است مانند آن كه انسان براى بوسيدن فرزند خود خم شود ، زيرا كسى گمان نمىكند كه اين كار سجده ( يا ركوع ) براى اوست .
و نقل شده است كه از مرحوم آية اللَّه شيخ انصارى سئوال شد دربارهء بوسيدن عتبههاى مقدّسهء ائمّهء اطهار عليهم السلام ، ايشان فرمودند :
من عتبهء حرم حضرت ابوالفضل العبّاس عليه السلام را مىبوسم تا چه رسد به عتبهء حرم ائمّهء اطهار عليهم السلام آن هم به خاطر اين است كه آنجا ، قدمگاه زوّار حضرت ابوالفضل عليه السلام است .
از بعضى از علماء ربّانى ديده شده كه عتبهء زيارتگاه حرّ بن يزيد رياحى رضوان اللَّه عليه را مىبوسيد . ( الزيارة والبشارة : 1 / 13 ) .
و نيز ايشان فرمودند : از آداب زيارت بوسيدن زمين در برابر امام عليه السلام است . به خاطر روايتى كه در وسائل از كتاب « عيون » در باب 129 از ابواب « عشرة » از كتاب حجّ با سند از صفوان بن يحيى نقل شده است كه ايشان گفت :
ابو قرّة مصاحب جاثليق به من گفت كه او را به حضور امام رضا عليه السلام برسانم ، من از آن بزرگوار در اين باره اذن خواستم ، فرمودند : او را بياور .
چون بر حضرت وارد شد ، بساط حضرت را بوسيد و عرض كرد در دين ما بر ما لازم است كه نسبت به بزرگان عصر خود اين گونه رفتار كنيم .
امام عليه السلام او را از اين كار منع نفرمودند . و معلوم است كه سكوت در برابر امر منكر از معصوم عليه السلام صادر نمىشود .
و همين گونه روايت ديگرى متضمّن اين مطلب است كه قافلهاى از قم خدمت حضرت بقيّة اللَّه ارواحنا فداه رسيدند و آن حضرت از علامت و نشانههاى اموالى كه آورده بودند به آن آنان خبر دادند . آنان خود را به عنوان شكر الهى به زمين افكنده و زمين را در برابر آن حضرت از باب احترام بوسيدند . ( الزيارة والبشارة : 1 / 17 ) .
هامش
( 1 ) . مؤلّف گويد : دربارهء عتبه بوسى و بوسيدن درگاه مطهّر آستان مقدّس ائمّهء اطهار عليهم السلام در كلمات اهل بيت عصمت عليهم السلام عبارات بسيار مهمّى وارد شده است .
در زيارت وداع ائمّهء اطهار عليهم السلام كه مرحوم علّامهء مجلسى آن را در بحارالأنوار نقل كرده وارد شده است :