دسته دوم اين روايات دلالت بر نزول آيه در روز غدير يا اندكى پس از آن دارد اين روايات در مصادر شيعى با سند صحيح و طرق متعدّد نقل شدهاند « 1 » در مصادر اهل سنت نيز از صحابهاى كه شاهد نزول آيه بودهاند اين احاديث ، روايت شدهاند هر چند برخى از اهل سنت آنها را ضعيف مىدانند . « 2 »
9 . شايد بتوان بين دو دسته روايتى كه درباره زمان و مكان نزول آيه اكمال است ( نزول در عرفه ، نزول در غدير ) جمع كرد تا تهافت بين آنها از ميان برود . از جمله وجوه جمع مىتوان چنين گفت :
آيه اكمال دو بار نازل شده است يكبار در عرفه و بار ديگر در غدير و هر دو مربوط به اعلان ولايت امام على است و شاهد بر اين وجه جمع حديثى است كه ابن طاوس از « احمد بن محمد الطبرى المعروف بالخليلى » نقل كرده است . « 3 » برخى از بزرگان نيز اين احتمال را دادهاند . « 4 » توضيح اجمالى اين مطلب بدين صورت است :
چون در عرفه اين آيه نازل شد پيامبر خدا از توطئه جريان نفاق و تفرقه امت و ارتداد آنان ( كه بيش از اين به تفصيل در بررسى آيه « عصمت » ملاحظه كرديد ) بيمناك شدند و اعلان رسمى آن را به تأخير انداختند و از خداوند تضمين خواستند كه در پى آن آيه
يا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَيْكَ
نازل شد و در آن تضمين خدا مبنى بر
وَ اللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ
اعلان شد . آنگاه حضرت در غدير به طور رسمى ولايت امام على را اعلان كردند و پس از آن دوباره آيه اكمال نازل شد . شاهد ديگر نيز روايتى از زيد بن ارقم است كه مىگويد :
هامش
( 1 ) . ر . ك : همان ، ج 3 ، ص 261 ؛ مرحوم بحرانى اين احاديث را يك جا آورده است ، ر . ك : سيد هاشم بحرانى ، البرهان فى تفسير القرآن ، ج 1 ، ص 434 - 447 ؛ محمد القمى المشهدى ، كنز الدقائق ، 4 ، ص 32 - 36 .
( 2 ) . ر . ك : اسماعيل ابن كثير ، تفسير القرآن العظيم ، ج 2 ، ص 14 ؛ الدر المنثور ، ج 3 ، ص 19 .
( 3 ) . ر . ك : على ابن طاوس ، اليقين ، باب 127 ، ص 344 ؛ التحصين ، الباب 29 ، القسم الأوّل ، ص 584578 .
( 4 ) . ر . ك : مرآة العقول ، ج 3 ، ص 260 ؛ ابن جوزى ، تذكرة الخواص ، ص 30 .