شيخ طوسى نيز چنين مىگويد :
اين جمله تنها خبر است از اينكه آن دو در غار به سر مىبردند . « 1 »
ج ) إذ يقول لصاحبه : كلمه « صاحب » در فرهنگ قرآن به معناى لغوى آن به كار رفته است ، چنان كه در آيه سوره تكوير ، پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مصاحب با كفّار قرار گرفته است قرآن مىفرمايد :
وَ ما صاحِبُكُمْ بِمَجْنُونٍ
« 2 » و همان گونه كه در بحث واژگان گذشت ، صاحب در لغت به معناى ملازم و همراه است . و ملازم نيز معناى كلّى و فراگيرى را در بر مىگيرد و بر مصاديق متعددى منطبق مىشود مصداق ملازم مىتواند شخص مؤمن يا منافق يا كافر و يا حتّى حيوان و اشيا نيز باشد . شيخ مفيد در الإفصاح مىنويسد :
امّا مصاحبت گاهى بين مؤمن و كافر و گاهى بين مؤمن و فاسق و گاهى نيز بين انسان و حيوان واقع مىشود ، بنابراين صرف مصاحبت نه سبب مدح و يا ذم مىگردد و نه سبب فضل و يا نقصان . خداوند متعال در قرآن مصاحبت مؤمن و كافر را به تصوير مىكشد و مىفرمايد :
قالَ لَهُ صاحِبُهُ وَ هُوَ يُحاوِرُهُ أَ كَفَرْتَ بِالَّذِي خَلَقَكَ مِنْ تُرابٍ ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ ثُمَّ سَوَّاكَ رَجُلًا
. « 3 » همچنين كفّار را مورد خطاب قرار داده مىفرمايد :
وَ ما صاحِبُكُمْ بِمَجْنُونٍ
در اين تعبير پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مصاحب با كفّار قلمداد شده است و اين مصاحبت قطعا فضيلتى را براى كفّار در بر ندارد . « 4 »
شيخ طوسى نيز همين مطلب را ارائه كرده مىگويد :
گفتار خداوند كه مىفرمايد :
إِذْ يَقُولُ لِصاحِبِهِ
حكايتگر مدح و ستايش براى ابو بكر نيست زيرا خداوند در قرآن ، مؤمن و كافر را مصاحب يكديگر برمىشمارد و مىفرمايد :
قالَ لَهُ صاحِبُهُ وَ هُوَ يُحاوِرُهُ أَ كَفَرْتَ بِالَّذِي خَلَقَكَ مِنْ تُرابٍ . . .
. « 5 »
علّامه طباطبايى در تفسير گرانبار الميزان ، در نقد برداشت اهل سنت از اين آيه ، بيانى
هامش
( 1 ) . التبيان فى تفسير القرآن ، ج 5 ، ص 222
( 2 ) . تكوير ، 22
( 3 ) . كهف ، 37 ، البته روشن است كه منظور از كفر در اين آيه ، كفر عملى است نه كفر اعتقادى .
( 4 ) . مصنّفات شيخ مفيد ، ج 8 ؛ الإفصاح ، ص 187 ، 188 و شرح المنام ، ص 27 ، 28
( 5 ) . التبيان فى تفسير القرآن ، ج 5 ، ص 222 ، 223