وَ قالَ اللَّهُ لا تَتَّخِذُوا إِلهَيْنِ اثْنَيْنِ . . .
/ 51 تا 55 كه درباره نصارى است و جريان آنها مربوط به مدينه مىباشد .
و آيهء :
وَ عَلَى الَّذِينَ هادُوا حَرَّمْنا ما قَصَصْنا عَلَيْكَ مِنْ قَبْلُ . . .
كه دربارهء يهود است ، ايضا جريان اصحاب سبت در آيهء 124 و آيهء
وَ إِنْ عاقَبْتُمْ فَعاقِبُوا بِمِثْلِ ما عُوقِبْتُمْ بِهِ . . .
/ 126 .
در مجمع البيان از حسن و قتاده نقل شده : چهل آيه از اول اين سوره مكى و ما بقى آن مدنى است ، يعنى از آيه
وَ الَّذِينَ هاجَرُوا . . .
تا آخر سوره ، الميزان ابتدا اين قول را پسنديده و مىگويد : اگر دربارهء اين سورهء درست تدبّر كنيم ، به ظن قوى صدر آن در نزديكهاى هجرت تا چهل آيه در مكه و بقيه در مدينه در اوائل هجرت نازل شده است ، چون دو قسمت با هم اتصال و ارتباط دارند ، سپس آنچه را كه ما اختيار كرديم فرموده است .
به احتمال ديگر مىتوان گفت : همهء آن در مكه نازل شده است ، مانعى نيست كه آيات هجرت به طور مقدمه در مكه نازل شوند و نيز عنوان كردن بعضى از مطالب اهل كتاب در مكه مانعى ندارد ، چون بالاخره اهل مكه از آنها اطلاعاتى داشتهاند .
5 - از آنچه گفته شد و از قول حسن و قتاده مىشود استفاده كرد كه اين سوره در دو نوبت نازل گرديده است .
مطالب سوره
6 - اين سوره با اين مطلب شروع مىشود : اى مشركان وعدهء عذاب را مسخره نگيريد و آن را به عجله نخواهيد كه آن خواهد آمد ، آن گاه براى اين مطلب چنين استدلال شده كه آفرينش جهان از خدا و ادارهء آن در دست خداست ، خدايى كه خلق و امر در دست او است از آوردن بلاى موعود عاجز نيست .