روز براى حركت زمين دور خود به حركت وضعى و تشكيل سال و ماه براى حركت انتقالى او است دور كرهء شمس و تمام اين كواكب در طبقهء اول هستند بدليل قوله تعالى :
إِنَّا زَيَّنَّا السَّماءَ الدُّنْيا بِزِينَةٍ الْكَواكِبِ
و الصافات آيهء 6 ،
وَ زَيَّنَّا السَّماءَ الدُّنْيا بِمَصابِيحَ
فصلت آيهء 12 . و درين طبقات مخلوقاتى مثل ملائكه و بيت المعمور و سدره المنتهى و جنة المأوى و غير اينها كه خود ميداند و بس ، و شداد بمعنى استحكام كه هر كدام خردلى تخلف نميكنند و زياده و نقصان ندارند .
[ سوره النبإ ( 78 ) : آيه 13 ]
وَ جَعَلْنا سِراجاً وَهَّاجاً ( 13 )
و قرار داديم چراغى درخشان . اما خورشيد كه عالمتاب است و تمام روشنايى او بر آنچه از كرهء زمين مقابل او مىشود روشن مىكند روز مىشود و چون زمين در گردش پشت مىكند شب مىشود هميشه نصف كرهء زمين روز است و نصف آن شب است بلكه نقاط زمين تمام ساعات و دقائق يك قسمت از روز و يك قسمت از شب است . و اما قمر جسم شفاف است مثل آينه هميشه نصف آن كه مقابل خورشيد است از نور خورشيد روشن و نصف ديگر تاريك و در گردش آن دور كرهء شمس در يك ماه تشكيل هلال و بدر ميدهد تا محاق . و اما ساير كواكب بسا از كرهء شمس بزرگتر و نور آنها آسمانها را روشن كرده و از كثرت بعد آنها از زمين كوچك مينمايد و در شب نور آنها در زمين ظاهر مىشود و زينت ميدهد و راهنمايى مىكند چنانچه ميفرمايد :
وَ هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ النُّجُومَ لِتَهْتَدُوا بِها فِي ظُلُماتِ الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ قَدْ فَصَّلْنَا الْآياتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ
انعام آيهء 97 .
[ سوره النبإ ( 78 ) : آيه 14 ]
وَ أَنْزَلْنا مِنَ الْمُعْصِراتِ ماءً ثَجَّاجاً ( 14 )
و نازل كرديم از فشردهها آب ريزنده .
وَ أَنْزَلْنا مِنَ الْمُعْصِراتِ
بعضى گفتند : رياح است كه غيم را فشار ميدهد و آب آن را خارج مىكند ، و من در اينجا بمعنى باء است يعنى بالمعصرات يعنى رياح سبب فشردن ابرها مىشود و از آنها خارج مىشود .
ماءً ثَجَّاجاً
گفتند : ثجاج پى در پى و بشدت و اتصال خارج مىشود و در حال