حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ
در شب قدر ، و مراد از يوم در اخبار دارد : روز قيامت است چنانچه از كافى مسندا از حضرت صادق ( ع ) روايت كرده فرمود :
( فحاسبوا انفسكم قبل ان تحاسبوا فان للقيامة خمسين موقفا كل موقف مقداره الف سنة ثم تلى : فى يوم كان مقداره خمسين الف سنة ) .
و همين حديث را شيخ طوسى بسند بسيار معتبر از آن حضرت روايت كرده و مفيد در امالى و غير اينها و اين سند بسيار معتبر است ، لكن مفسرين عامه بعضى گفتند : مراد عمر دنيا است از اول خلقت آسمانها و زمين و جن و انس و حيوانات تا فناء دنيا كه نه اولش معلوم است و نه آخرش ، و بعضى گفتند : مراد فاصلهء بين كرهء زمين است تا آسمان هفتم كه اگر انسان بخواهد سير كند پنجاه هزار سال طول ميكشد و ملائكه در يك روز سير ميكنند و بطلان اين دو از نفس آيهء معلوم مىشود زيرا نفس آيهء يك روز را بيان ميفرمايد كه اين مقدار است و عمر دنيا يك روز نيست و سير ملائكه مربوط به مقدار طول روز نيست ، و در حديث از حضرت رسالت ( ص ) است كه در روز قيامت اگر حساب محول شود به غير خداى متعال پنجاه هزار سال طول ميكشد و لكن خداوند در يك ساعت به حساب شما رسيدگى مىكند و در حديث ديگر از آن حضرت فرمود :
( انه يخف على المؤمن حتى يكون اخف عليه من صلوة مكتوبة فى الدنيا ) .
و در حديث ديگر از حضرت صادق است كه : مراد رجعت رسول اللَّه است پنجاه هزار سال و رجعت امير المؤمنين چهل و چهار هزار سال .
اقول : معتبر همان تفسير اول است و كلام مفسرين اعتبار ندارد و اين اخبار اخيره بر فرض صحت منافى نيست زيرا حساب يكى از مواقف خمسين است و البته نسبت به اشخاص تفاوت مىكند بلكه بعضى بدون حساب وارد بهشت ميشوند يا قعر جهنم ميافتند و دورهء رجعت هم چون متصل بقيامت است انتهاى او را احدى غير خدا نميداند .
[ سوره المعارج ( 70 ) : آيه 5 ]
فَاصْبِرْ صَبْراً جَمِيلاً ( 5 )
پس صبر كن صبر بسيار نيكويى . اولا مقام صبر بسيار مقام عالى است كه