وَ لِلَّهِ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ
بعضى گفتند : جملهء معترضه است و لام .
لِيَجْزِيَ الَّذِينَ
متعلق بآيهء قبل است كه فرمود :
هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِيلِهِ
الاية كه چون عالم است بضالين و بمهتدين هر كدام را جزاء مىدهد و لام لام عاقبت است و لام غاية كه عاقبت هر كدام چيست ؟ . و بعضى گفتند : متعلق به
وَ لِلَّهِ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ
است و لام غرض است كه غرض از خلقت آنها اين است كه نيك و بد بجزاء خود برسند ، خداوند تبارك و تعالى آنچه در آسمانها و زمين است براى انسان خلق فرموده كه مىفرمايد :
أَ لَمْ تَرَوْا أَنَّ اللَّهَ سَخَّرَ لَكُمْ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ وَ أَسْبَغَ عَلَيْكُمْ نِعَمَهُ ظاهِرَةً وَ باطِنَةً
لقمان آيهء 19 و انسان را براى عبادت و بندگى چنانچه مىفرمايد :
وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ
ذاريات آيهء 56 و غرض از عبادت قابليت سعادت و بهشت و نجات از مهالك است اگر انس و جن بالاختيار عبادت كردند جزاى خير دارند و اگر مخالفت كردند و بازاء عبادت معصيت و طغيان نمودند جزاء سوء دارند ، لذا مىفرمايد :
لِلَّهِ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ
تمام ملك الهى و مخلوق او هستند و غاية خلقت تمام آنها و نتيجه و ثمره اخروى آنها اينست كه .
لِيَجْزِيَ الَّذِينَ أَساؤُا بِما عَمِلُوا
از شرك و كفر و ضلالت و فسق و فجور و فحشاء و منكرات و ظلم .
وَ يَجْزِيَ الَّذِينَ أَحْسَنُوا
از ايمان و تقوى اعمال صالحه و تكميل اخلاق حميده
بِالْحُسْنَى
سپس خداوند صفات محسنين را بيان مىفرمايد :
[ سوره النجم ( 53 ) : آيه 32 ]
الَّذِينَ يَجْتَنِبُونَ كَبائِرَ الْإِثْمِ وَ الْفَواحِشَ إِلاَّ اللَّمَمَ إِنَّ رَبَّكَ واسِعُ الْمَغْفِرَةِ هُوَ أَعْلَمُ بِكُمْ إِذْ أَنْشَأَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ وَ إِذْ أَنْتُمْ أَجِنَّةٌ فِي بُطُونِ أُمَّهاتِكُمْ فَلا تُزَكُّوا أَنْفُسَكُمْ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنِ اتَّقى ( 32 )
كسانى هستند كه اجتناب مىكنند از معاصى بزرگ و قبايح عقليه مگر چيزهايى كه موجب ملالت و خفت و سرزنش مىشود محققا خداوند مغفرت و آمرزش او بسيار وسعت دارد او داناتر است بشما زمانى كه شما را از زمين ايجاد فرمود و زمانى كه مستور بوديد در شكمهاى مادران خود ، پس نفوس خود را تعريف نكنيد و مذكى نشماريد او داناتر است به كسى كه متقى و پرهيزكار باشد .