ثانى آنكه افعال الهى دو قسم است يك قسمت دفعى الوجود مثل امر ساعة كه (
كَلَمْحِ الْبَصَرِ أَوْ هُوَ أَقْرَبُ
) است و يك قسمت تدريجى الحصول است مثل فواكه و حيوانات و بنى آدم و بنى جان و امثال آنها و هر دو موافق با حكمت است و مصلحة و خود عالم به حكم و مصالح است تمام بجا است .
[ سوره طه ( 20 ) : آيه 5 ]
الرَّحْمنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوى ( 5 )
آن خداوندى كه خلق فرمود زمين و آسمانها را رحمن است بر عرش قرار گرفته بسيارى از عامّه كه قائل بتجسّم هستند ميگويند خدا روى عرش نشسته و مخلوقات خود را مشاهده مىكند فرداى قيامت هم بر تخت مىنشيند و مؤمنين او را مىبينند و كفّار مشاهده نميكنند لكن گذشت كه اين كفر محض است بلكه معنى .
(
الرَّحْمنُ
) رحمت رحمانيه شامل جميع مخلوقات مؤمن و كافر خوب و بد عادل و فاسق مطيع و عاصى مىشود از افاضه حيات و اعطاء رزق و ساير نعم الهيه در دنيا ولى در قيامت مخصوص باهل ايمان است (
وَ رَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ فَسَأَكْتُبُها لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ وَ يُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَ الَّذِينَ هُمْ بِآياتِنا يُؤْمِنُونَ
) اعراف آيه 55 .
(
عَلَى الْعَرْشِ
) عرش عظمت و كبريايى نه عرش جسمانى .
(
اسْتَوى
) استواء قدرت و توانايى و احاطه بجميع چنانچه در السنه متعارف است كه فلان بر اريكه سلطنت نشسته فلان بر كرسى حكومت قرار گرفته فلان بر تخت تاج دارى تكيه داده و امثال اين تعبيرات و از باب تشبيه معقولات بمحسوسات است .