دهد و هم ديگران نتوانند تبديل كنند .
بَعْدَ ما سَمِعَهُ
بعد از آنكه از خود موصى بشنوند يا بموازين شرعيه ثابت شود كه موصى چنين وصيّتى نموده و گرنه به مجرد ظنّ و احتمال نميتوان عمل كرد مگر امور واجبهء كه ثابت شود بر ذمّه ميّت بوده مانند حجّ واجب و خمس و زكات و ديون كه اينها مقدم بر ارث است و چنانچه از اخبار و فتاوى علماء استفاده مىشود از ما ترك ميّت مقدم بر همه كفن براى او بايد تهيه شود و پس از آن ديون او اداء شود و بعد از آن بوصيّت عمل گردد و پس از آن حق وارث داده شود و در قرآن ميفرمايد
مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصِي بِها أَوْ دَيْنٍ
« 1 » كه ارث را مؤخر از همه قرار داده .
فَإِنَّما إِثْمُهُ عَلَى الَّذِينَ يُبَدِّلُونَهُ
گناه ترك وصيّت بر كسانى است كه آن را تبديل ميكنند از وصىّ و ورثه و شهود و هر كه مانع از انفاذ وصيت بشود و تعبير به كلمه انّما كه از ادات حصر است براى اينست كه اثم و گناه مخصوص مبدل است و بر ديگران چيزى نيست مثلا اگر ورثه مانع از انفاذ وصيت شوند و نگذارند وصى به وصيت عمل كند گناه بر ورثه است و بر وصى گناهى نيست و يا اگر ظلمه مانع شوند و مال موصى را ببرند ورثه تقصيرى ندارند و نه اينكه مراد اين باشد كه موصى يعنى ميّت گناهى بر او نباشد و ديگر مسئوليتى ندارد بلكه او مسئول عمل خود از ترك واجبات و ديون خود و غير اينها است و به مجرد وصيّت ذمّه او برى نميشود و رفع ذمّه او موكول به عمل به وصيت است و تا عمل نشود ذمّه او مشغول است و اينكه در مجمع البيان از اين جمله استفاده نموده كه ميّت برائت ذمّه مييابد تمام نيست بلى اگر تائب شود و واقعا متمكن هم نباشد اميد عفو هست .
هامش
( 1 ) - سوره نساء آيه 12