مِنْ ظُلُماتِ الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ :
از شدتها كه بشما رسذ در دريا [ و ] غير دريا ، در حالتى كه حيران شويذ .
و « ظلمات بر و بحر » ، سختيها بوذ كه درين دو موضع به بنده رسذ . « 1 »
و گفتهاند : مراد از « برّ » بيابانست . و « ظلمات » آن ، ظلمت شب و ظلمت ابر و ظلمت غبار بوذ . و بر آدمي اين حالات عظيم سخت و دشوار باشذ و « ظلمات بحر » ، ظلمت شب و ظلمت ابر و ظلمت موج بوذ . و اين صورت از آن عظيمتر بوذ . « 2 »
تَدْعُونَهُ تَضَرُّعاً :
خذايرا بخوانند بآواز بلند .
وَ خُفْيَةً ؛
يعنى : بسرّ در نفوس خوذ .
حسن گويذ : « تضرع » آشكارا بوذ ، و
« خُفْيَةً »
در نيّت . « 3 »
« لَئِنْ أَنْجانا مِنْ هذِهِ لَنَكُونَنَّ مِنَ الشَّاكِرِينَ » ؛
يعنى : چون امري عظيم و كارى مشكل شما را پيش آيد ، از همه احوال اعراض كنيذ و عبادت و دعاى مخلصانه پيش گيريذ ؛ و نذرها كنيذ اگر اين شدت از ما كشف كند ، جز اخلاص و عبادت و وفاء نذر از ما صادر نشوذ . و
هامش
( 1 ) - تفسير طبرى 11 / 415 رقم 13343 ، بيضاوى 1 / 305 ، مجمع 4 / 485 ، تبيان 4 / 161 ، صافى 2 / 127 ، لاهيجى 1 / 771 .
( 2 ) - تفسير فخر 13 / 21 .
( 3 ) - تفسير فخر 13 / 21 ، مجمع البيان 4 / 485 ، تبيان 4 / 161 ، بيضاوى 1 / 305 ، صافى 1 . / 127